SoC (state of charge) là mức pin hiện tại tính theo phần trăm, chính là con số bạn thấy trên đồng hồ xe. Phiên sạc là một lần sạc từ lúc bắt đầu tới lúc dừng, có mã riêng, số kWh, thời lượng và chi phí riêng trong lịch sử. Công suất định mức hay công suất tối đa trên nhãn trụ là mức cao nhất trụ cấp được, không phải mức xe chắc chắn nhận. Nắm ba chữ này là đọc được phần lớn màn hình trụ và ứng dụng.
Phần còn lại là những chữ đi kèm: SoH, dung lượng khả dụng, trạng thái trụ, các từ tiếng Anh như Preparing, Charging, Faulted hiện trên màn hình trụ. Bài dưới chia theo nhóm, mỗi chữ kèm chỗ bạn hay gặp và cách hiểu cho đúng. Không có tên hãng hay ứng dụng cụ thể; tên gọi trong từng ứng dụng có thể hơi khác, nhưng nghĩa thường giống nhau.
Nhóm chữ về pin
Đây là những chữ hay hiện trên màn hình xe, trong ứng dụng của hãng và trên một số màn hình trụ.
| Chữ | Nghĩa | Thấy ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| SoC | Mức pin hiện tại, tính theo phần trăm | Đồng hồ xe, màn hình trụ DC, ứng dụng | Là ước tính, có thể nhích một hai phần trăm |
| Dung lượng pin (kWh) | Lượng điện pin chứa được | Sổ hướng dẫn, thông số xe | Phân biệt tổng dung lượng và dung lượng khả dụng |
| Dung lượng khả dụng | Phần dung lượng người dùng thật sự dùng được | Sổ hướng dẫn, đại lý | Dùng con số này khi tính thời gian sạc |
| SoH | Sức khoẻ pin, so với lúc mới, tính theo phần trăm | Một số ứng dụng của hãng, báo cáo kiểm tra ở đại lý | Không phải xe nào cũng hiện; hỏi đại lý cách đọc |
| Giới hạn sạc | Mức phần trăm xe tự dừng | Cài đặt sạc trên xe, ứng dụng | Thời gian còn lại tính tới mức này, không phải tới đầy |
| Làm ấm pin, chuẩn bị pin | Chế độ đưa pin về nhiệt độ hợp để sạc nhanh | Một số xe, trong trình dẫn đường hoặc cài đặt | Xem sổ hướng dẫn cách bật |
Hai chữ dễ nhầm nhất là SoC và SoH. SoC thay đổi mỗi ngày theo việc bạn chạy và sạc; SoH thay đổi rất chậm qua năm tháng. Pin đang hai mươi phần trăm không có nghĩa là pin yếu.
Nhóm chữ về công suất
Công suất định mức, công suất tối đa. Mức cao nhất trụ có thể cấp trong điều kiện tốt nhất. Thường in trên nhãn trụ và ghi trong ứng dụng. Xe nhận bao nhiêu còn tuỳ trần của xe, mức pin, nhiệt độ.
Công suất hiện tại, công suất tức thời. Mức xe đang nhận ngay lúc đó. Hiện trên màn hình trụ và xe trong lúc sạc, thay đổi liên tục.
Trần sạc của xe. Mức cao nhất xe nhận được, ghi riêng cho sạc AC và sạc DC trong sổ hướng dẫn. Đôi khi gọi là công suất sạc tối đa của xe.
Dòng điện tối đa (A). Giới hạn ampe của trụ, cáp hoặc bộ sạc treo tường. Với sạc AC, nhân với điện áp và số pha ra công suất. Với sạc DC, xe có điện áp pin thấp thì cùng dòng điện cho công suất thấp hơn.
Chia công suất, cân tải. Khi nhiều xe dùng chung đường điện, trụ hoặc trạm chia lại công suất. Bạn sẽ thấy công suất giảm khi có xe khác cắm vào.
Giảm tải do nhiệt. Trụ hoặc cáp tự hạ công suất khi quá nóng. Màn hình đôi khi báo cảnh báo nhiệt độ, đôi khi chỉ thấy công suất thấp.
Nhóm chữ về phiên sạc
Mỗi lần bạn bắt đầu sạc, hệ thống của trạm tạo một phiên sạc với mã riêng. Phiên ghi lại thời điểm bắt đầu, thời điểm kết thúc, số kWh đã cấp, trụ và đầu cắm đã dùng, cách kích hoạt và chi phí. Khi có thắc mắc, mã phiên và giờ bắt đầu là hai thông tin nhân viên trạm cần nhất; hãy tập thói quen chụp lại màn hình lúc bắt đầu và lúc kết thúc.
Kích hoạt phiên là bước bạn cho trụ biết ai đang sạc: quét mã trên trụ, chạm thẻ thành viên, hoặc bấm trong ứng dụng. Dừng phiên là bước kết thúc có chủ đích, làm trên trụ hoặc trong ứng dụng; xe cũng có thể tự dừng khi chạm giới hạn sạc. Thời lượng phiên là tổng thời gian từ lúc bắt đầu tới lúc dừng, kể cả những phút pin đã đầy mà xe vẫn cắm.
Phí chiếm chỗ, ở trạm nào có, là khoản tính thêm khi xe tiếp tục đỗ ở trụ sau khi phiên đã đầy hoặc đã dừng một khoảng thời gian nhất định. Tên gọi trong ứng dụng có thể khác nhau, nhưng thường được ghi rõ trong bảng giá và thông báo. Cách đọc lịch sử phiên và hoá đơn chi tiết có bài riêng ở mục trạm sạc công cộng; ở đây chỉ cần biết các ô đó tên là gì.
Trạng thái trụ: chữ Việt và chữ tiếng Anh hay gặp
Nhiều trụ hiện trạng thái bằng tiếng Anh, theo cách gọi chung của ngành. Ứng dụng của mạng trạm sạc thường dịch sang tiếng Việt, đôi khi mỗi nơi dịch một kiểu.
| Trạng thái hay gặp | Chữ tiếng Anh thường thấy | Nghĩa | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|---|
| Sẵn sàng, trống | Available | Trụ trống, có thể cắm | Cắm và kích hoạt phiên |
| Đang chuẩn bị | Preparing | Đã cắm hoặc đã kích hoạt, đang chờ bước còn lại | Hoàn tất bước còn thiếu: cắm đầu hoặc kích hoạt |
| Đang sạc | Charging | Dòng điện đang vào xe | Theo dõi, quay lại trước khi đầy |
| Tạm dừng do xe hoặc trụ | Suspended | Xe hoặc trụ tạm ngừng cấp, ví dụ xe đã chạm giới hạn | Kiểm giới hạn sạc trên xe, đọc thông báo trên trụ |
| Đang kết thúc | Finishing | Phiên đã dừng, chờ rút đầu cắm | Rút đầu cắm, treo lại, rời chỗ |
| Đã đặt trước | Reserved | Có người đã giữ trụ qua ứng dụng | Chọn trụ khác |
| Lỗi | Faulted | Trụ gặp sự cố | Không dùng; báo trạm, chọn trụ khác |
| Không khả dụng, ngoại tuyến | Unavailable, Offline | Trụ đang bảo trì hoặc mất kết nối | Không dùng; trạng thái trong ứng dụng có thể chưa cập nhật |
Chữ trên màn hình trụ là trạng thái tại chỗ, thường đúng hơn trạng thái hiện trong ứng dụng, vốn phụ thuộc kết nối mạng và có độ trễ. Vì sao hai bên lệch nhau và xử lý ra sao khi tới nơi thấy khác ứng dụng có bài riêng ở mục trạm sạc công cộng.
Nhóm chữ về đầu cắm và cổng
Type 2. Đầu cắm AC tròn bảy chân, dùng cho sạc chậm ở trụ AC, bộ sạc treo tường và cáp sạc theo xe phía cắm vào xe.
CCS2. Đầu cắm DC gồm phần Type 2 phía trên và hai chân lớn phía dưới. Xe có cổng CCS2 nhận cả AC lẫn DC.
Cáp gắn sẵn và ổ không cáp. Trụ có cáp gắn sẵn thì chỉ việc cắm. Trụ chỉ có ổ Type 2 trên thân thì bạn phải mang theo cáp Type 2 hai đầu. Ứng dụng đôi khi ghi là "socket" cho loại ổ và "tethered" hay "cable" cho loại có cáp.
Khoá đầu cắm. Cơ cấu giữ đầu cắm trong cổng khi đang sạc, đôi khi cả sau khi sạc. Muốn rút, dừng phiên rồi mở khoá xe; nhiều xe có tuỳ chọn trong cài đặt. Sổ hướng dẫn ghi chỗ mở khoá khẩn cấp nếu bị kẹt.
Đầu chuyển. Thiết bị đổi hình dạng đầu cắm, không đổi loại điện. Chỉ dùng loại do hãng cung cấp hoặc đại lý ủy quyền xác nhận cho xe.
Đơn vị và ký hiệu hay gặp
Ngoài kW và kWh, bạn sẽ gặp V (vôn, điện áp) và A (ampe, dòng điện) trên nhãn trụ, cáp và bộ sạc. Trên màn hình trụ DC, điện áp thường là điện áp pin của xe đang sạc, có thể vài trăm vôn; con số này cho biết xe dùng hệ điện áp nào, không phải điều bạn cần lo. Trên cáp sạc theo xe và bộ sạc xe máy điện, dòng điện là thông số chính quyết định tốc độ.
Mức tiêu thụ của xe có hai cách ghi: kWh trên 100 km, giống cách xe xăng ghi lít trên 100 km, hoặc km trên kWh, tức mỗi kWh đi được bao xa. Hai cách ngược nhau: con số kWh/100 km càng nhỏ càng tiết kiệm, con số km/kWh càng lớn càng tiết kiệm. Ví dụ giả định 15 kWh/100 km tương đương khoảng 6,7 km/kWh. Khi so hay ghi chép, chọn một cách và dùng mãi một cách đó.
Một ký hiệu nữa hay gặp trên trụ AC là số pha, đôi khi viết "1P" hay "3P", hoặc ghi điện áp khoảng 230 V cho một pha, khoảng 400 V cho ba pha. Trụ ba pha chỉ cho tốc độ cao hơn khi xe có bộ sạc trên xe ba pha.
Đọc thử một màn hình trụ
Ví dụ giả định: chú Tư lần đầu sạc ở trạm DC, màn hình trụ hiện mấy dòng: "Charging", "SoC 46%", "Power 38 kW", "Energy 12,4 kWh", "Time 00:18:20", "Voltage 380 V", "Current 100 A". Đọc lần lượt: trụ đang cấp điện; pin đang bốn mươi sáu phần trăm; xe đang nhận ba mươi tám kW; từ đầu phiên đã nạp mười hai phẩy bốn kWh; phiên đã chạy mười tám phút hai mươi giây; điện áp pin khoảng ba trăm tám mươi vôn; dòng điện một trăm ampe.
Kiểm nhẩm: 380 V nhân 100 A ra khoảng 38 kW, khớp với dòng công suất. Mười tám phút với công suất trung bình khoảng 40 kW ra chừng 12 kWh, khớp với dòng năng lượng. Mọi thứ hợp lý. Nếu lúc đó chú Tư thấy "Power" chỉ 10 kW mà SoC còn thấp, chú biết cần kiểm trần sạc của xe, nhiệt độ pin hoặc xe bên cạnh như các bài khác trong mục này đã nói.
Khi phiên kết thúc, màn hình chuyển sang "Finishing" và hiện tổng kWh, tổng thời gian, đôi khi kèm chi phí. Chụp lại màn hình đó trước khi rút đầu cắm. Đó là bằng chứng gọn nhất nếu sau này hoá đơn có gì cần đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
SoC và phần trăm pin trên đồng hồ xe có phải là một không?
Là một. SoC là cách gọi kỹ thuật của mức pin hiện tại theo phần trăm. Màn hình trụ DC đôi khi hiện SoC do xe báo qua đầu cắm; con số này có thể lệch một chút so với đồng hồ xe vì thời điểm cập nhật khác nhau.
SoH bao nhiêu thì pin cần kiểm?
Không có một con số chung cho mọi xe, và không phải xe nào cũng hiện SoH cho người dùng. Nếu ứng dụng của hãng có hiện, hoặc bạn thấy quãng đường giảm rõ rệt, hãy hỏi đại lý ủy quyền cách đọc chỉ số này và mức nào là đáng kiểm theo khuyến nghị của hãng.
Trụ báo Preparing mãi không chuyển sang Charging thì làm gì?
Thường là còn thiếu một bước: đầu cắm chưa khoá hẳn, phiên chưa được kích hoạt trên ứng dụng hoặc thẻ, hoặc xe đang ở chế độ không cho sạc. Kiểm lần lượt từng bước. Chờ vài phút vẫn không chuyển thì dừng phiên, thử lại một lần, rồi báo trạm.
Thời lượng phiên sạc có tính cả lúc xe đã đầy mà chưa rút không?
Thường là có, nếu phiên chưa được dừng. Nhiều trạm còn có phí chiếm chỗ tính riêng khi xe đỗ lại sau khi đầy một khoảng thời gian. Đọc phần bảng giá và nội quy trên trụ hoặc trong ứng dụng để biết cách trạm đó tính.
Công suất định mức của trụ và công suất xe nhận khác nhau thế nào?
Công suất định mức là mức cao nhất trụ cấp được trong điều kiện tốt nhất, in trên nhãn trụ. Công suất xe nhận là con số hiện trên màn hình trong lúc sạc, thường thấp hơn vì bị chặn bởi trần sạc của xe, mức pin, nhiệt độ hoặc việc trụ chia điện.
kWh/100 km và km/kWh khác nhau thế nào?
Hai cách ghi ngược nhau cho cùng một việc. kWh/100 km cho biết đi một trăm cây số tốn bao nhiêu điện, càng nhỏ càng tiết kiệm. km/kWh cho biết mỗi kWh đi được bao xa, càng lớn càng tiết kiệm. Chọn một cách và dùng thống nhất khi ghi chép.