SacDien.comSạc Điện
Hiểu về sạc: AC, DC, công suất và cổng sạc

Sạc AC và sạc DC khác nhau ở đâu: bộ đổi điện nằm trên xe hay nằm trong trụ

Sạc AC dùng bộ sạc nhỏ đặt sẵn trên xe, sạc DC dùng bộ đổi điện lớn trong trụ. Hiểu chỗ khác này để biết vì sao tốc độ, chỗ sạc và cách dùng khác nhau.

A Vietnamese man seen from behind compares two plain charging posts side by side in a quiet parking lot, a small unbranded electric car waiting, mid-morning wide shot

Chỗ khác nhau cốt lõi giữa sạc AC và sạc DC là bộ đổi điện nằm ở đâu. Pin của xe chỉ nhận dòng điện một chiều (DC), còn điện lưới là điện xoay chiều (AC). Khi sạc AC, trụ hoặc ổ cắm chỉ đưa điện xoay chiều vào xe, và một bộ sạc nhỏ đặt sẵn trong xe làm việc đổi sang một chiều. Khi sạc DC, việc đổi điện được làm sẵn trong trụ bằng một bộ đổi điện to hơn nhiều, rồi trụ đẩy thẳng điện một chiều vào pin.

Từ một chỗ khác đó mà sinh ra gần hết những điều người mới hay thắc mắc: vì sao sạc AC chậm mà trụ AC to cũng không nhanh hơn, vì sao sạc DC cần đầu cắm riêng, vì sao ở nhà hầu như chỉ sạc AC, và vì sao hai xe cắm cùng một trụ lại nhận tốc độ khác nhau. Phần dưới đi lần lượt từng việc, kèm chỗ để bạn tự đọc thông số của xe mình.

Điện lưới là xoay chiều, pin chỉ nhận một chiều

Điện trong nhà, trong quán, ở bãi xe đều là điện xoay chiều: chiều dòng điện đảo qua đảo lại liên tục. Cách truyền này hợp với đường dây đi xa và hợp với phần lớn đồ dùng trong nhà. Pin lithium trong xe điện thì khác: nó chỉ nạp được khi dòng điện chạy một chiều, đi vào theo đúng cực, với điện áp và cường độ được điều chỉnh từng chút theo tình trạng của pin.

Vì vậy giữa ổ điện và pin luôn phải có một thiết bị đổi điện, gọi chung là bộ chỉnh lưu hay bộ sạc. Thiết bị này không chỉ đổi chiều dòng điện mà còn hỏi chuyện liên tục với hệ thống quản lý pin của xe: pin đang bao nhiêu phần trăm, nóng hay mát, từng cụm cell có lệch nhau không, được phép nhận bao nhiêu. Nó chỉ đẩy điện vào theo đúng mức mà pin cho phép.

Hiểu được điều này thì câu hỏi "AC hay DC" trở thành câu hỏi đơn giản hơn: thiết bị đổi điện ấy là cái nhỏ gắn trong xe, hay cái lớn đặt trong trụ. Mọi khác biệt về tốc độ, kích thước trụ, loại đầu cắm và nơi lắp đều đi ra từ đó.

Sạc AC: trụ cấp điện, bộ sạc trên xe làm phần việc chính

Khi bạn cắm xe vào ổ cắm ở nhà bằng cáp sạc theo xe, hay cắm vào bộ sạc treo tường, hay vào một trụ AC ở bãi xe, cái mà nhiều người gọi là "cục sạc" thật ra chưa làm việc sạc. Nó đóng vai một công tắc thông minh có kiểm soát an toàn: kiểm tra đầu cắm đã khớp, có tiếp địa, có dòng rò không, báo cho xe biết đường điện cho phép tối đa bao nhiêu ampe, rồi mới đóng điện. Phần đổi điện xoay chiều sang một chiều do bộ sạc trên xe đảm nhận, kỹ thuật thường gọi là bộ sạc tích hợp (on-board charger).

Bộ sạc trên xe phải nhỏ, nhẹ và đủ mát để nằm gọn trong thân xe, nên công suất của nó có giới hạn. Đây là lý do sạc AC luôn ở mức vừa phải: đủ để sạc qua đêm, sạc trong giờ làm, sạc trong lúc ăn một bữa dài, nhưng không đủ để nạp nhanh giữa chuyến đi. Với xe máy điện, bộ sạc thường là một hộp rời đi kèm xe, cắm ổ điện thường; nguyên lý vẫn vậy, chỉ là bộ đổi điện nằm trong hộp đó chứ không nằm trong thân xe.

Một hệ quả dễ bị bỏ qua: tốc độ sạc AC là số nhỏ hơn giữa ba thứ — đường điện và trụ cho phép bao nhiêu, cáp chịu được bao nhiêu, và bộ sạc trên xe nhận được bao nhiêu. Thường thì bộ sạc trên xe là nút thắt.

Sạc DC: bộ đổi điện to nằm trong trụ, đi thẳng vào pin

Trụ sạc DC to, nặng, có quạt hoặc hệ làm mát, thường đặt trên bệ riêng và cần đường điện ba pha công suất lớn. Lý do là bên trong nó chứa chính bộ đổi điện, nhưng lớn hơn bộ sạc trên xe rất nhiều lần. Khi cắm đầu DC, xe "tạm gác" bộ sạc tích hợp của mình sang một bên; trụ nói chuyện trực tiếp với hệ thống quản lý pin và đẩy điện một chiều thẳng vào pin.

Vì không còn bị bộ sạc nhỏ trên xe chặn lại, sạc DC nhanh hơn hẳn, nhất là khi pin đang thấp. Nhưng tốc độ vẫn do pin quyết định: pin xin bao nhiêu thì trụ mới cấp bấy nhiêu. Pin lạnh, pin nóng, pin đã gần đầy đều xin ít đi. Trụ ghi công suất lớn chỉ có nghĩa là trụ có thể cấp tới mức đó nếu xe xin.

Do đổi điện bằng thiết bị lớn và có làm mát, sạc DC thường thấy ở trạm công cộng ven đường, trạm trong thành phố dành cho người cần nạp nhanh, hay bãi xe của đội xe dịch vụ. Ở nhà riêng gần như không ai lắp trụ DC: đường điện nhà ở không đủ, thiết bị cồng kềnh, và sạc AC qua đêm đã đủ cho nhu cầu hằng ngày.

Chọn AC hay DC theo tình huống thường gặp

Bảng dưới không chấm loại nào hơn, chỉ chỉ ra loại nào hợp với khoảng thời gian bạn thật sự có. Nội dung trong bảng là mô tả chung, không gán cho mẫu xe nào.

Tình huốngHợp vớiVì saoĐiều nên để ý
Về nhà buổi tối, sáng mai mới điSạc ACCó cả đêm, tốc độ vừa phải là đủ đầyDùng bộ sạc đúng loại, đường điện do thợ có chứng chỉ kiểm
Đỗ ở nơi làm việc cả buổiSạc ACĐỗ lâu, không cần nhanhHỏi quy định xếp lượt của toà nhà, đầy thì nhường chỗ
Đang đi xa, ghé trạm nghỉ chừng nửa giờSạc DCCần nạp nhiều trong thời gian ngắnNạp tới mức đủ tới trạm sau, không nhất thiết đầy
Ăn trưa một tiếng ở quán có trụ ACSạc ACNạp thêm được một phần, không tốn thời gian riêngXe nhận bao nhiêu tuỳ bộ sạc trên xe
Xe chạy dịch vụ, nghỉ giữa ca ngắnSạc DCCần quay lại đường sớmXen sạc AC qua đêm để pin đỡ nóng liên tục
Xe máy điện ở nhà hoặc nơi làmSạc bằng bộ sạc theo xeBộ sạc theo xe là sạc AC cỡ nhỏKhông dùng bộ sạc của xe khác, không cắm qua ổ kéo dài

Nếu xe của bạn không có cổng DC (một số ô tô điện cỡ nhỏ và phần lớn xe máy điện phổ thông), cột "Sạc DC" không áp dụng. Kiểm trong sổ hướng dẫn trước khi lên kế hoạch dựa vào trạm sạc nhanh.

Vì sao trụ AC to hơn cũng không làm xe sạc nhanh hơn

Bộ sạc trên xe là trần. Giả định xe có bộ sạc tích hợp nhận tối đa 7 kW. Cắm vào trụ AC ghi 22 kW, xe vẫn chỉ nhận chừng 7 kW. Trụ không "ép" thêm được, vì phần đổi điện vẫn nằm trong xe.

Một pha hay ba pha. Nhiều bộ sạc trên xe chỉ dùng một pha. Khi đó, dù trụ cấp ba pha, xe chỉ lấy điện từ một pha và tốc độ bị chặn ở mức tương ứng. Sổ hướng dẫn thường ghi rõ xe nhận một pha hay ba pha.

Cáp cũng có giới hạn. Ở trụ AC không gắn sẵn cáp, bạn dùng cáp mang theo. Cáp được làm cho một dòng điện tối đa nhất định; cáp nhỏ hơn mức trụ cho phép thì hệ thống tự hạ theo cáp.

Trụ chia công suất. Một số trụ có hai đầu cắm chia chung đường điện. Khi có xe khác cắm cùng lúc, mỗi bên nhận ít hơn. Đây là chuyện bình thường, không phải lỗi.

Đổi bộ sạc trên xe không phải việc tự làm. Một số người nghe nói có thể "nâng" bộ sạc tích hợp. Đó là việc của kỹ thuật viên hãng hoặc đại lý ủy quyền, liên quan cả hệ thống điện cao áp lẫn điều kiện bảo hành; người dùng không nên tìm cách can thiệp.

Xe máy điện thì sạc theo kiểu nào

Phần lớn xe máy điện phổ thông sạc theo kiểu AC: bạn cắm bộ sạc theo xe vào ổ điện, bộ sạc đổi điện rồi đưa vào pin, dù pin đang nằm trong xe hay đã được tháo ra mang lên nhà. Vì bộ đổi điện nằm trong chiếc hộp đi kèm, hộp đó chính là thứ quyết định tốc độ sạc. Thay sang một bộ sạc "khoẻ hơn" của xe khác không làm xe sạc nhanh hơn một cách an toàn; nó có thể đẩy điện áp hoặc dòng điện sai với thứ pin của bạn chờ đợi.

Một số loại xe máy điện có thêm chế độ sạc nhanh ở trạm riêng của hãng, hoặc dùng hình thức đổi pin ở tủ đổi pin thay vì sạc. Hai cách này có nguyên tắc riêng và được bàn ở mục xe máy điện. Điều cần nhớ ở đây: với xe máy điện, "bộ sạc" là một thiết bị có thông số riêng cho đúng loại pin, nên khi hỏng hoặc mất, bạn hỏi đại lý ủy quyền loại thay thế đúng, đừng mượn tạm của người khác.

Chị Hà đi xe máy điện đi làm và hay thắc mắc vì sao bộ sạc của chị nóng ấm sau một lúc. Đó là do bộ đổi điện đang làm việc bên trong hộp; ấm là bình thường, nhưng nóng tới mức không đặt tay được, có mùi khét hoặc tiếng lạ thì dừng sạc và mang tới đại lý kiểm.

Đọc ở đâu để biết xe mình nhận AC bao nhiêu, DC bao nhiêu

Đừng đoán theo lời quảng cáo hay theo hàng xóm cùng đi xe điện. Thông số sạc của xe nằm ở mấy chỗ cụ thể sau, và nên chép lại một lần vào điện thoại.

  • Sổ hướng dẫn sử dụng, mục thông số kỹ thuật hoặc mục sạc: công suất sạc AC tối đa, xe nhận một pha hay ba pha, công suất sạc DC tối đa nếu có.
  • Nắp cổng sạc trên xe: nhiều xe có hình biểu tượng cổng AC và DC ở mặt trong nắp; nếu chỉ có một ổ tròn thì nhiều khả năng xe chỉ sạc AC.
  • Ứng dụng của hãng xe: phần thông tin xe hoặc lịch sử sạc thường hiện công suất nhận thực tế của từng phiên.
  • Màn hình trên xe trong lúc sạc: ghi lại công suất xe đang nhận ở các mức pin khác nhau, so với thông số trong sổ.
  • Đại lý ủy quyền: hỏi thẳng câu "Xe em sạc AC tối đa bao nhiêu kW, dùng một pha hay ba pha, và sạc DC tối đa bao nhiêu kW ạ?" — ba con số này đủ cho gần hết mọi tính toán sau này.
  • Nhãn trên trụ: đọc trụ là AC hay DC, công suất tối đa, loại đầu cắm. So với ba con số của xe để biết lần sạc đó bị chặn ở đâu.

Có ba con số đó rồi, bạn sẽ không bực khi cắm trụ to mà xe nhận ít, và cũng không mất công lái xe tới một trụ DC mà xe mình không cắm được.

Những hiểu lầm hay gặp về AC và DC

"Sạc DC lúc nào cũng làm hỏng pin." Sạc nhanh làm pin nóng hơn và chịu tải cao hơn, nên dùng liên tục ngày này qua ngày khác không phải thói quen lý tưởng. Nhưng xe được thiết kế để sạc DC, hệ thống quản lý pin tự hạ tốc độ khi cần. Dùng khi đi xa hay khi cần gấp là đúng mục đích của nó.

"Sạc AC an toàn hơn nên cắm đâu cũng được." An toàn của sạc AC phụ thuộc vào đường điện, ổ cắm, tiếp địa và aptomat chống rò. Ổ cắm cũ, dây nhỏ, ổ kéo dài vẫn là chỗ dễ nóng. Sạc AC ở nhà nên có đường điện được thợ có chứng chỉ kiểm.

"Trụ DC nào cũng cắm được xe nào." Đầu DC có chuẩn riêng, và xe cũng phải có cổng DC tương ứng. Kiểm loại đầu trên nhãn trụ và trong sổ xe trước khi tới.

"Màn hình trụ ghi bao nhiêu kW thì xe nhận bấy nhiêu." Nhãn trụ ghi mức tối đa trụ cấp được. Mức thật xe nhận hiện trên màn hình trong lúc sạc và thay đổi theo mức pin, nhiệt độ.

Câu hỏi thường gặp

Xe điện có sạc được cả AC lẫn DC không?

Phần lớn ô tô điện có cổng nhận cả hai, thường là cổng kết hợp: phần trên cắm đầu AC, cả cổng cắm đầu DC. Một số ô tô điện cỡ nhỏ và đa số xe máy điện phổ thông chỉ sạc AC. Sổ hướng dẫn và nắp cổng sạc trên xe cho biết chính xác.

Vì sao sạc ở nhà không thể nhanh như ở trạm sạc nhanh?

Ở nhà bạn sạc AC, nên tốc độ bị chặn bởi bộ sạc nhỏ trong xe và đường điện của nhà. Trạm sạc nhanh có bộ đổi điện lớn nằm trong trụ và đường điện ba pha công suất cao, thứ mà nhà ở thông thường không có và không cần.

Bộ sạc treo tường ở nhà là sạc AC hay DC?

Bộ sạc treo tường cho nhà ở gần như luôn là sạc AC. Nó cấp điện xoay chiều có kiểm soát an toàn cho xe, còn việc đổi điện vẫn do bộ sạc trên xe làm. Vì vậy trước khi nhờ thợ lắp, nên biết xe nhận AC tối đa bao nhiêu để khỏi lắp thừa.

Sạc DC có tốn điện hơn sạc AC không?

Cả hai đều có hao hụt khi đổi điện và làm mát; hao hụt nằm trong xe khi sạc AC và nằm trong trụ khi sạc DC. Mức chênh tuỳ thiết bị và nhiệt độ. Khác biệt lớn hơn thường là giá mỗi kWh do bên bán điện hoặc bên vận hành trạm đặt, nên hãy xem bảng giá hiện trên trụ.

Có nên dùng đầu chuyển để cắm trụ DC vào cổng AC không?

Không. Cổng AC dẫn điện vào bộ sạc trên xe, không được thiết kế để nhận điện một chiều trực tiếp. Chỉ dùng đầu chuyển do hãng xe cung cấp hoặc đại lý ủy quyền xác nhận đúng cho xe của bạn, và chỉ cho đúng mục đích ghi trong sổ hướng dẫn.

Xe máy điện có sạc nhanh DC như ô tô không?

Đa số xe máy điện phổ thông sạc bằng bộ sạc rời đi kèm, tức là sạc AC cỡ nhỏ. Một số loại có trạm sạc nhanh riêng hoặc dùng tủ đổi pin. Hỏi đại lý ủy quyền xem xe của bạn hỗ trợ cách nào, đừng thử cắm vào trụ không ghi rõ dành cho xe máy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138