Sạc xe điện qua đêm là thói quen của rất nhiều gia đình, và với chỗ sạc đúng, ổ cắm riêng, bộ sạc đúng loại thì đó là cách dùng bình thường. Điều cần lo không phải là chuyện pin, mà là nếu có sự cố lúc cả nhà ngủ thì ai sẽ biết. Ba việc giúp trả lời câu hỏi đó: cho phiên sạc kết thúc vào giờ hợp lý thay vì kéo dài vô định, có đầu báo khói hoặc báo nhiệt mà tiếng chuông nghe được từ phòng ngủ, và một danh sách kiểm ngắn trước khi tắt đèn.
Bài này không bàn chuyện sạc qua đêm có hại pin hay không, mà chỉ bàn chuyện sắp xếp sao cho ban đêm không ai phải thức canh mà vẫn yên tâm. Cách làm khác nhau giữa nhà ống ngủ tầng trên, căn hộ một tầng và phòng trọ, nên phần giữa có bảng chia theo từng kiểu nhà.
Vì sao ban đêm là lúc cần sắp xếp kỹ nhất
Ban ngày, nếu bộ sạc có mùi lạ hay ổ cắm nóng, thường có người đi ngang và để ý. Ban đêm thì khác: mọi người ngủ, đèn tắt, cửa phòng đóng, quạt hay điều hoà chạy át đi tiếng động nhỏ. Xe lại thường được cắm ngay sau khi đi làm về, lúc pin vừa làm việc cả ngày.
Phần lớn phiên sạc qua đêm trôi qua yên ổn. Nhưng chính vì yên ổn nhiều lần, người ta dễ bỏ qua những điều đáng chú ý: phích hơi ấm hơn mọi hôm, bộ sạc kêu khác, xe vừa va quẹt. Ban đêm không có ai để nhận ra những thay đổi đó, nên sự chuẩn bị phải làm thay việc "nhìn thấy".
Cách nghĩ đơn giản: một phiên sạc an toàn ban đêm cần ba lớp. Lớp một là chỗ sạc và thiết bị đúng, đã được thợ hoặc đại lý kiểm. Lớp hai là thời gian sạc được giới hạn hợp lý. Lớp ba là thứ gì đó báo cho người ngủ biết khi có chuyện. Thiếu lớp nào thì lo bù lớp đó.
Hẹn giờ: cho phiên sạc kết thúc đúng lúc
Dùng chức năng có sẵn trước. Nhiều ô tô điện cho đặt giờ bắt đầu, giờ kết thúc hoặc mức pin dừng trong xe hay ứng dụng của hãng xe. Bộ sạc treo tường cũng thường có hẹn giờ. Đây là cách gọn nhất, không thêm thiết bị nào vào mạch.
Ước thời gian cần sạc. Ví dụ giả định: xe máy điện của bạn cần khoảng bốn giờ để sạc từ mức pin hay về nhà tới đầy. Cắm lúc chín giờ tối thì khoảng một giờ sáng là xong. Biết con số này, bạn có thể cắm sớm hơn để phiên sạc kết thúc trước khi cả nhà ngủ say.
Cẩn thận với ổ hẹn giờ cắm thêm. Ổ hẹn giờ cơ hay ổ thông minh cắm chen vào giữa ổ tường và bộ sạc là thêm một mối nối, thường không được làm cho tải liên tục lớn. Nếu muốn có hẹn giờ ở phía ổ cắm, hãy hỏi thợ điện có chứng chỉ về thiết bị lắp cố định phù hợp, không mua ổ cắm chen.
Xe máy điện pin rời. Sạc pin rời khi có người ở nhà, buổi tối trước giờ ngủ, rồi rút ra khi đầy là cách nhiều gia đình chọn. Nếu cần sạc lúc khuya, đặt pin ở chỗ sạc đã sắp xếp, không ở phòng ngủ.
Đừng để "sạc cho đầy rồi để đó". Bộ sạc đúng loại sẽ tự ngừng khi đầy, nhưng xe vẫn cắm điện, bộ sạc vẫn có điện. Rút ra sau khi xong, nhất là với xe máy điện, là thói quen gọn gàng.
Sắp xếp theo kiểu nhà
Không có một công thức cho mọi nhà. Bảng dưới gợi ý cách sắp xếp theo những kiểu chỗ ở hay gặp, để bạn chọn phần hợp với mình.
| Kiểu nhà | Chỗ sạc thường ở | Điểm cần lo | Sắp xếp gợi ý |
|---|---|---|---|
| Nhà ống, ngủ tầng trên | Tầng trệt | Người ngủ cách xa, tiếng động nhỏ không nghe thấy | Đầu báo khói ở tầng trệt có chuông nghe được trên tầng hoặc báo liên kết lên phòng ngủ; giữ lối từ cầu thang ra cửa thông |
| Nhà phố có gara, sạc ô tô | Gara có bộ sạc treo tường | Gara đóng kín, ít người qua lại ban đêm | Hẹn giờ trong xe hoặc bộ sạc; đầu báo trong gara; aptomat nhánh sạc có nhãn rõ |
| Căn hộ chung cư | Khu sạc chung dưới hầm hoặc chỗ ban quản lý cho phép | Không tự sạc trong căn hộ khi nội quy không cho | Theo nội quy; hỏi ban quản lý về giờ sạc và người trực |
| Phòng trọ một phòng | Hành lang, khu để xe chung | Phòng ngủ cũng là phòng sinh hoạt | Không sạc trong phòng; sạc ở chỗ chủ trọ bố trí, vào giờ còn người thức |
| Nhà ở quê, sân rộng | Hiên, chái | Chỗ sạc xa nhà chính, mưa tạt | Chỗ khô có mái che; đầu báo có chuông nghe được trong nhà |
Với chung cư và nhà trọ, quy định của toà nhà hay chủ trọ đi trước. Nếu chưa rõ được sạc ở đâu, hỏi trước rồi mới sắp xếp giờ sạc.
Đầu báo khói, báo nhiệt: đặt sao cho người ngủ nghe thấy
Đầu báo khói loại dùng pin, gắn trần, bán phổ biến cho gia đình là thiết bị nhỏ nhưng làm đúng việc của lớp thứ ba: phát chuông khi có khói. Điều quan trọng là chuông phải nghe được ở chỗ người ngủ. Một đầu báo gắn ở tầng trệt nhà ống, trong khi cả nhà ngủ tầng ba đóng cửa bật điều hoà, có thể không đánh thức ai. Có loại đầu báo liên kết với nhau, một cái kêu thì tất cả cùng kêu; có loại báo về điện thoại. Hỏi người bán hoặc thợ về lựa chọn phù hợp với nhà mình.
Ở gara hay khu để xe có bụi, khói xe, đầu báo khói đôi khi kêu nhầm; đầu báo nhiệt là lựa chọn được cân nhắc cho những chỗ như vậy. Vị trí gắn trên trần gần chỗ sạc, không ngay trên cửa ra vào hay cạnh quạt hút. Đọc hướng dẫn của thiết bị về vị trí lắp.
Cuối cùng là việc ai cũng biết mà ít người làm: bấm nút thử mỗi tháng một lần, thay pin theo hướng dẫn, và không tháo đầu báo ra chỉ vì nó từng kêu nhầm khi nấu ăn. Gắn lịch nhắc vào điện thoại cho ngày đầu tháng là đủ.
Danh sách kiểm hai phút trước khi tắt đèn
Làm vài lần thì thành thói quen, không tốn thời gian hơn đánh răng. Có thể dán danh sách này cạnh chỗ sạc cho cả nhà cùng làm:
- Phích cắm chặt trong ổ, không ấm bất thường sau nửa giờ đầu sạc.
- Không có đồ gì phủ lên bộ sạc, hộp điều khiển trên cáp hay xe.
- Không có thùng, vải, xăng dầu mới chất thêm cạnh chỗ sạc trong ngày.
- Xe hôm nay không bị va quẹt mạnh, không lội nước sâu; nếu có, không sạc tối nay.
- Hẹn giờ đã đặt hoặc biết phiên sạc sẽ xong lúc nào.
- Lối từ cầu thang hay cửa phòng ra cửa chính không bị đồ chắn.
- Đèn đầu báo khói nhấp nháy bình thường; tháng này đã bấm thử.
- Chìa khoá cửa ra để đúng chỗ quen.
Nếu một mục không đạt, chẳng hạn xe vừa va quẹt hay phích ấm khác thường, quyết định đơn giản là không sạc tối nay. Sáng mai sạc ở trạm hoặc mang đi kiểm.
Chuông kêu giữa đêm: làm theo thứ tự nào
Biết trước phải làm gì khi chuông kêu quan trọng không kém việc có chuông. Nói qua với cả nhà một lần thứ tự dưới đây, để lúc bị đánh thức không ai phải nghĩ:
- Đánh thức mọi người trong nhà, gọi to, gõ cửa các phòng. Không đi xuống xem một mình trong khi người khác vẫn ngủ.
- Nhìn và ngửi từ đầu cầu thang trước khi xuống. Nếu thấy khói ở cầu thang hay ngửi mùi khét nặng, không đi xuống qua khu đó; dùng lối thoát thứ hai.
- Nếu chỉ là chuông kêu, không có khói, không có mùi, người lớn xuống kiểm tra, bật đèn, nhìn quanh chỗ sạc từ khoảng cách vài bước.
- Nếu có khói, mùi khét hay tia lửa ở chỗ sạc: không lại gần xe, ngắt aptomat tổng nếu tủ điện nằm trên đường ra và an toàn, đưa mọi người ra ngoài, gọi lực lượng cứu hoả, báo hàng xóm hai bên.
- Không quay vào lấy đồ, không cố dắt xe ra ngoài, không dùng nước dập vào xe hay bộ sạc đang có điện.
- Nếu là báo nhầm, ghi lại giờ và nguyên nhân đoán được, rồi kiểm lại vị trí đầu báo hoặc cân nhắc đổi loại; không tháo bỏ.
Thứ tự này có thể khác đôi chút tuỳ nhà, nhưng nguyên tắc giữ nguyên: người trước, đồ sau; ra ngoài trước, tìm nguyên nhân sau.
Ví dụ giả định: nhà chị Hà và cái chuông không ai nghe
Nhà chị Hà ở nhà ống ba tầng, hai xe máy điện sạc ở tầng trệt qua đêm. Chị đã lắp một đầu báo khói ở tầng trệt từ lâu. Một hôm chị thử bấm nút lúc mười giờ tối, trong khi chồng và con ngủ ở tầng ba bật điều hoà. Không ai trong hai người nghe thấy.
Chị đổi cách làm: thay bằng hai đầu báo loại liên kết, một ở tầng trệt, một ở hành lang tầng ba ngoài phòng ngủ, để khi cái dưới kêu thì cái trên cũng kêu. Thử lại thì cả nhà đều nghe. Chị cũng đổi giờ cắm sạc từ mười một giờ đêm sang ngay sau bữa tối, để phần lớn thời gian sạc rơi vào lúc mọi người còn thức, và nhắc con rút sạc trước khi lên phòng.
Không có sự cố nào xảy ra trước hay sau đó. Nhưng chị Hà nói chuyện thử chuông hôm ấy làm chị hiểu: một thiết bị an toàn chỉ có ích khi đã thử trong đúng điều kiện cả nhà ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Sạc xe máy điện qua đêm có an toàn không?
Với chỗ sạc đúng, ổ cắm cố định, bộ sạc đúng loại và không có dấu hiệu bất thường thì đó là cách dùng phổ biến. Điều cần sắp xếp là ai sẽ biết nếu có chuyện: đầu báo khói có chuông nghe được từ phòng ngủ, lối thoát thông, và phiên sạc nên xong vào giờ hợp lý.
Có nên dùng ổ cắm hẹn giờ để tự ngắt sạc xe ban đêm không?
Ổ hẹn giờ cắm chen giữa ổ tường và bộ sạc là thêm một mối nối, thường không làm cho tải liên tục lớn. Ưu tiên chức năng hẹn giờ có sẵn trong xe, ứng dụng của hãng xe hay bộ sạc treo tường. Nếu cần hẹn giờ ở phía nguồn, hỏi thợ điện có chứng chỉ về thiết bị lắp cố định.
Đầu báo khói nên gắn ở đâu khi sạc xe ở tầng trệt nhà ống?
Gắn trên trần gần khu sạc, không ngay trên cửa hay cạnh quạt hút, theo hướng dẫn của thiết bị. Quan trọng hơn là chuông phải nghe được ở phòng ngủ: dùng loại liên kết nhiều cái hoặc thêm một cái ở hành lang tầng ngủ, rồi thử lúc cả nhà đóng cửa ngủ.
Sạc pin xe máy điện trong phòng ngủ có được không?
Không nên. Người ngủ là người phát hiện sự cố chậm nhất, và phòng ngủ thường có chăn màn, đồ vải dễ bén. Sạc pin rời ở chỗ đã sắp xếp ngoài phòng ngủ, có khoảng trống xung quanh, vào giờ còn người thức nếu được.
Xe vừa bị va quẹt trong ngày có nên sạc qua đêm không?
Nếu va chạm mạnh, nhất là vào gầm hoặc vùng để pin, tối đó không nên sạc. Để xe ở chỗ thoáng, quan sát, và mang tới đại lý ủy quyền kiểm. Va quẹt nhẹ ở vỏ ngoài thường không ảnh hưởng, nhưng nếu nghi ngờ thì chọn cách thận trọng.
Bao lâu thì nên thử đầu báo khói ở khu sạc xe một lần?
Thói quen phổ biến là bấm nút thử mỗi tháng một lần và thay pin theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đặt lịch nhắc vào điện thoại cho ngày đầu tháng. Nếu đầu báo hay kêu nhầm, cân nhắc đổi sang loại báo nhiệt chứ đừng tháo bỏ.