Muốn biết sạc bao lâu, lấy số kWh cần nạp chia cho công suất xe thật sự nhận (kW), ra số giờ. Số kWh cần nạp bằng dung lượng pin khả dụng nhân với phần trăm muốn tăng thêm. Sau đó cộng thêm ba khoản: hao hụt khi sạc, đoạn cuối chậm nếu sạc gần đầy, và thời gian chậm do pin quá lạnh hay quá nóng. Kết quả không chính xác tới từng phút, nhưng đủ để quyết định đi ăn trưa hay chờ tại chỗ, cắm từ mấy giờ tối.
Phép tính này cũng là cách nhanh nhất để biết màn hình xe hay ứng dụng đang báo hợp lý hay không. Bài dưới đi theo từng bước, có bảng ví dụ cho ô tô điện và xe máy điện, rồi chỉ ra khi nào thực tế lệch xa phép tính và vì sao. Các con số đều là ví dụ giả định, bạn thay bằng số của xe mình.
Các bước tính, theo thứ tự
Làm đúng thứ tự này thì khó nhầm. Ví dụ giả định chạy song song: ô tô điện có pin khả dụng 50 kWh, sạc ở bộ sạc treo tường một pha, xe nhận 7 kW.
- Lấy dung lượng pin khả dụng trong sổ hướng dẫn. Ví dụ: 50 kWh.
- Xác định mức pin hiện tại và mức muốn đạt. Ví dụ: từ 25 lên 85 phần trăm, tức tăng 60 phần trăm.
- Tính số kWh cần nạp vào pin: 50 nhân 0,6 bằng 30 kWh.
- Xác định công suất xe thật sự nhận: số nhỏ nhất giữa trụ hoặc bộ sạc, cáp, và trần của xe. Ví dụ: 7 kW.
- Chia: 30 chia 7 xấp xỉ 4,3 giờ, tức khoảng 4 giờ 20 phút.
- Cộng các khoản thêm (mục dưới). Ví dụ cộng khoảng 10 phần trăm cho hao hụt và đoạn cuối, ra chừng 4 giờ 45 phút.
Nếu cắm lúc mười giờ tối, khoảng ba giờ sáng là xong. Đủ để hẹn giờ cho xe tự dừng hoặc yên tâm đi ngủ. Ở bước bốn, nhiều người lấy nhầm con số trên nhãn trụ thay vì con số xe nhận; đó là nguồn sai số lớn nhất.
Ba khoản phải cộng thêm và vì sao
Hao hụt khi đổi điện. Một phần điện thành nhiệt trong bộ sạc, cáp và hệ làm mát pin. Lượng điện đi ra từ trụ hay công tơ lớn hơn lượng vào pin. Nếu công suất bạn đưa vào phép chia là con số trên nhãn trụ hay bộ sạc, phần hao hụt làm thời gian dài thêm tương ứng; khi đối chiếu với số kWh trên trụ hay công tơ, cũng nhớ cộng phần này. Trong ví dụ, coi là năm tới mười phần trăm (giả định).
Đoạn cuối chậm. Pin gần đầy nhận ít điện hơn. Với sạc AC công suất thấp, đoạn chậm chỉ xuất hiện ở mấy phần trăm cuối, cộng thêm vài chục phút nếu sạc tới đầy. Với sạc DC, đoạn chậm bắt đầu sớm hơn nhiều, có khi từ khoảng tám mươi phần trăm; phép chia đơn giản sẽ sai nhiều nếu bạn sạc DC tới gần đầy.
Nhiệt độ và khởi động. Pin quá lạnh hoặc quá nóng làm xe nhận ít hơn ở đầu phiên. Ngoài ra, mỗi phiên sạc có vài phút kiểm tra, bắt tay giữa trụ và xe trước khi dòng điện lên đủ. Với phiên ngắn ở trạm, mấy phút này đáng kể.
Bảng ví dụ giả định cho các tình huống thường gặp
Các dòng dưới dùng cùng một cách tính. Cột "ước thực tế" đã cộng các khoản thêm theo kiểu làm tròn. Mọi số liệu đều là giả định, không gán cho mẫu xe nào.
| Tình huống | kWh cần nạp | Công suất xe nhận | Phép chia thô | Ước thực tế |
|---|---|---|---|---|
| Ô tô điện, pin 50 kWh, từ 25 lên 85 phần trăm, sạc treo tường | 30 kWh | 7 kW | Khoảng 4,3 giờ | Khoảng 4,5 tới 5 giờ |
| Ô tô điện như trên, cáp sạc theo xe cắm ổ riêng | 30 kWh | 2,2 kW | Khoảng 13,6 giờ | Khoảng 14 tới 15 giờ |
| Ô tô điện như trên, trụ AC ba pha, xe nhận ba pha | 30 kWh | 11 kW | Khoảng 2,7 giờ | Khoảng 3 giờ |
| Ô tô điện, trụ DC, từ 15 lên 75 phần trăm | 30 kWh | Trung bình khoảng 60 kW | Khoảng 30 phút | Khoảng 30 tới 40 phút |
| Xe máy điện, pin khoảng 1,8 kWh, từ 20 lên 100 phần trăm | Khoảng 1,45 kWh | Khoảng 0,35 kW | Khoảng 4,1 giờ | Khoảng 4,5 tới 5 giờ |
Để ý dòng sạc DC: công suất đưa vào phép chia là công suất trung bình cả phiên, không phải con số cao nhất trên nhãn trụ. Nếu chưa biết đường cong sạc của xe, cứ lấy khoảng một nửa tới hai phần ba trần sạc DC của xe làm công suất trung bình khi sạc từ thấp lên khoảng tám mươi phần trăm.
Xe máy điện: tính từ vôn, ampe giờ và bộ sạc
Pin xe máy điện thường ghi điện áp (V) và dung lượng (Ah) thay vì kWh. Nhân hai số, chia một nghìn để ra kWh. Ví dụ giả định: pin 60 V, 30 Ah xấp xỉ 1,8 kWh. Bộ sạc theo xe thì hay ghi điện áp và dòng điện đầu ra, ví dụ 67 V, 5 A; nhân hai số ra khoảng 335 W, tức chừng 0,35 kW.
Có một cách tính tắt quen thuộc với người đi xe máy điện: chia dung lượng Ah cần nạp cho dòng sạc A. Pin 30 Ah, từ hai mươi lên đầy cần khoảng 24 Ah, chia cho 5 A ra gần 5 giờ. Kết quả gần giống cách tính qua kWh, vì điện áp đã có sẵn ở cả hai phía.
Đèn trên bộ sạc thường đổi màu khi bước vào giai đoạn cuối; từ lúc đổi màu tới lúc ngắt hẳn có thể còn thêm một khoảng. Sổ hướng dẫn của xe ghi rõ đèn nào nghĩa là gì. Đừng đổi sang bộ sạc có dòng lớn hơn để rút ngắn thời gian; bộ sạc phải đúng loại cho pin của xe.
Tính ngược: có bao nhiêu thời gian thì nạp được bao nhiêu
Nhiều khi câu hỏi không phải "bao lâu thì đầy" mà là "mình có bốn mươi phút, nạp được bao nhiêu". Khi đó đổi phép chia thành phép nhân: công suất xe nhận nhân thời gian ra số kWh, trừ đi phần hao hụt, rồi chia cho dung lượng pin khả dụng để ra số phần trăm tăng thêm.
Ví dụ giả định: xe nhận 7 kW ở trụ AC, bạn có 40 phút, tức khoảng 0,67 giờ. Nhân ra khoảng 4,7 kWh, trừ chút hao hụt còn chừng 4,3 kWh. Với pin khả dụng 50 kWh, đó là khoảng chín phần trăm. Nếu cùng 40 phút ở trụ DC và pin bắt đầu từ mức thấp, theo bảng ở trên bạn nạp được khoảng 30 tới 35 kWh, tức sáu bảy mươi phần trăm; bắt đầu từ năm mươi phần trăm thì ít hơn nhiều vì xe sớm vào đoạn chậm.
Phép tính ngược đặc biệt hữu ích với tài xế chạy dịch vụ và người giao hàng: biết trước khoảng nghỉ giữa ca nạp được bao nhiêu, bạn sắp xếp chỗ nghỉ gần trụ phù hợp thay vì cắm đại rồi thất vọng.
Đổi thời gian sạc ra quãng đường đi được
Thứ người lái thật sự quan tâm thường là "sạc chừng đó thì đi được bao xa". Muốn vậy cần một con số nữa: mức tiêu thụ của xe, tính bằng kWh trên 100 km. Con số trên giấy chỉ để tham khảo; tốt nhất là tự ghi trong vài tuần, gồm cả đi phố, đi đường trường, có bật điều hoà.
Ví dụ giả định: xe tiêu thụ khoảng 15 kWh mỗi 100 km. Mỗi giờ sạc ở 7 kW cho khoảng 6,5 kWh vào pin sau hao hụt, tức chừng 40 tới 45 km. Mỗi giờ sạc bằng cáp sạc theo xe ở 2,2 kW cho khoảng 2 kWh, chừng 13 km. Với xe máy điện tiêu thụ ít hơn nhiều, một giờ sạc bằng bộ sạc theo xe có thể đủ cho mười mấy tới vài chục cây số, tuỳ loại xe và cách chạy.
Quy đổi "mỗi giờ sạc được bao nhiêu cây số" là con số dễ nhớ nhất để mang theo trong đầu. Nó thay đổi theo mùa và cách đi, nên cập nhật lại sau mỗi vài tháng.
Dùng phép ước để quyết định trong ngày
Chị Hà có một tiếng rưỡi ăn trưa với khách ở quán có trụ AC. Xe chị nhận 7 kW. Một tiếng rưỡi nạp được khoảng 10 kWh, đủ cho chừng sáu bảy chục cây số theo mức tiêu thụ chị tự ghi. Chị biết ngay có đáng cắm hay không, và cũng biết rằng chạy sang trạm DC cách đó mười phút chỉ để lấy thêm một ít là không cần.
Anh Minh về nhà lúc mười một giờ đêm, sáu giờ sáng phải đi. Bảy tiếng ở bộ sạc 7 kW nạp được khoảng 45 kWh trừ hao hụt, gần như đầy với pin 50 kWh của anh. Anh khỏi phải ghé trạm sạc nhanh sáng hôm sau. Nếu anh chỉ có cáp sạc theo xe ở mức 2,2 kW, bảy tiếng chỉ được khoảng 15 kWh; khi đó anh biết cần sạc thêm ở nơi làm hoặc dọc đường.
Phép ước này cũng giúp bạn lịch sự hơn ở trụ công cộng: biết khoảng mấy giờ xe đủ để quay lại rời trụ, không để xe nằm chiếm chỗ khi người khác đang chờ.
Khi thực tế lệch xa phép tính: kiểm gì trước
Lệch mươi mười lăm phần trăm là bình thường. Lệch gấp đôi thì có lý do, và thường nằm trong danh sách này:
- Dùng nhầm công suất trên nhãn trụ thay vì công suất xe thật sự nhận.
- Xe một pha cắm trụ AC ba pha, tính nhầm theo công suất ba pha.
- Cáp sạc theo xe đang để mức dòng thấp trên hộp điều khiển.
- Trụ đang chia điện cho xe khác hoặc bãi đang giới hạn công suất giờ đông.
- Pin rất lạnh hoặc rất nóng lúc bắt đầu.
- Sạc DC tới gần đầy nhưng tính theo công suất của đoạn đầu.
- Xe đang bật điều hoà hay thiết bị khác trong lúc sạc, một phần điện không vào pin.
- Dung lượng dùng trong phép tính là tổng dung lượng, không phải dung lượng khả dụng, hoặc pin đã dùng nhiều năm.
Nếu đã loại hết các khả năng trên mà lần nào cũng lệch nhiều, ghi lại vài phiên sạc kèm con số và mang tới đại lý ủy quyền để kỹ thuật viên kiểm.
Câu hỏi thường gặp
Sạc ô tô điện ở nhà bằng ổ cắm thường mất bao lâu?
Lấy số kWh cần nạp chia cho công suất của cáp sạc theo xe, thường chỉ vài kW. Ví dụ giả định cần 30 kWh với 2,2 kW là hơn mười ba giờ. Ổ cắm phải được thợ có chứng chỉ kiểm, cắm thẳng không qua ổ kéo dài.
Vì sao thời gian ước tính trên xe khác với phép tính của mình?
Xe tính theo công suất đang nhận và dự đoán đường cong sạc riêng của nó, có tính cả nhiệt độ pin. Phép chia của bạn dùng một công suất cố định. Lệch ít là bình thường; lệch nhiều thì xem lại bạn có dùng nhầm công suất trên nhãn trụ không.
Ước thời gian sạc DC thì lấy công suất nào để chia?
Lấy công suất trung bình cả phiên, không lấy con số cao nhất. Nếu sạc từ mức thấp lên khoảng tám mươi phần trăm, công suất trung bình thường vào khoảng một nửa tới hai phần ba trần sạc DC của xe. Tự ghi vài phiên sẽ ra con số sát hơn.
Xe máy điện sạc bao lâu thì đầy?
Lấy số Ah cần nạp chia cho dòng sạc ghi trên bộ sạc theo xe, rồi cộng thêm một chút cho giai đoạn cuối. Ví dụ giả định pin 30 Ah, bộ sạc 5 A, từ hai mươi phần trăm lên đầy mất khoảng năm giờ. Sổ hướng dẫn thường ghi sẵn thời gian tham khảo.
Có cách nào sạc nhanh hơn ở nhà mà không cần thợ không?
Với cáp sạc theo xe, chỉ có thể chọn mức dòng mà nhà sản xuất cho phép và ổ cắm chịu được, do thợ đã kiểm. Mọi việc nâng tốc độ hơn thế, như lắp bộ sạc treo tường hay đường dây riêng, đều phải do thợ điện có chứng chỉ làm.