Đầu chuyển sạc chỉ được dùng khi do hãng xe cung cấp hoặc được đại lý ủy quyền xác nhận đúng cho xe của bạn, và chỉ cho đúng việc ghi trong sổ hướng dẫn. Đầu chuyển chỉ đổi hình dạng chân cắm, nó không đổi điện xoay chiều thành một chiều và không làm xe nhận thứ điện mà xe không được thiết kế để nhận. Mọi đầu chuyển mua trôi nổi để "cắm cho vừa" đều nên tránh.
Người ta tìm tới đầu chuyển vì mấy lý do có thật: xe nhập khẩu dùng chuẩn cổng khác chuẩn trạm trong nước, trụ ở nơi mình hay đỗ chỉ có một loại đầu, hay muốn cắm cáp sạc theo xe vào ổ ba pha, ổ công nghiệp. Bài dưới tách từng tình huống, giải thích vì sao có cái được, cái không, và nói rõ những câu cần hỏi trước khi bỏ tiền mua.
Đầu chuyển làm được gì và không làm được gì
Hãy hình dung đầu chuyển như một ống nối giữa hai vòi khác cỡ: nó cho nước đi qua, nhưng không biến nước lạnh thành nước nóng. Với sạc xe, đầu chuyển nối các chân của đầu cắm này sang các chân của cổng kia. Điện đi qua vẫn là loại điện mà trụ cấp ra; tín hiệu giao tiếp giữa trụ và xe vẫn phải là thứ hai bên hiểu được.
Vì vậy đầu chuyển chỉ có ý nghĩa khi hai đầu đã cùng loại điện và cùng "ngôn ngữ" giao tiếp, chỉ khác hình dạng. Ví dụ hai chuẩn AC khác hình dạng nhưng cùng cách báo tín hiệu, hoặc hai chuẩn DC mà hãng xe đã thiết kế sẵn khả năng giao tiếp. Nếu một bên là AC, một bên là DC, không có đầu chuyển nhỏ nào thay được bộ đổi điện; ai bán thứ đó là đang bán rủi ro.
Ngoài ra, mỗi đầu chuyển là thêm hai mặt tiếp xúc nữa trên đường đi của dòng điện. Mặt tiếp xúc càng nhiều, chỗ có thể lỏng, oxy hoá và nóng lên càng nhiều. Đầu chuyển tốt phải chịu được dòng điện lớn trong nhiều giờ mà không nóng quá mức, và phải truyền đúng các tín hiệu an toàn như tiếp địa, phát hiện đầu cắm.
Từng tình huống: có nên dùng đầu chuyển không
Bảng dưới là các tình huống hay được hỏi. Cột cuối là người bạn nên hỏi trước khi làm bất cứ điều gì.
| Tình huống | Có nên dùng đầu chuyển | Vì sao | Hỏi ai |
|---|---|---|---|
| Xe nhập dùng chuẩn cổng khác, trạm trong nước chỉ có Type 2 và CCS2 | Chỉ loại do hãng hoặc đại lý xác nhận cho xe đó | Tuỳ xe có hỗ trợ giao tiếp với chuẩn trạm hay không | Đại lý ủy quyền hoặc đơn vị nhập khẩu |
| Xe chỉ có cổng Type 2, muốn cắm trụ DC CCS2 | Không | Xe không có đường điện DC vào pin qua cổng này | Không cần hỏi; dùng trụ AC |
| Trụ AC chỉ có ổ Type 2, xe cổng Type 2 nhưng quên cáp | Không cần đầu chuyển, cần cáp Type 2 hai đầu | Đây là thiếu cáp, không phải khác chuẩn | Đại lý ủy quyền để mua cáp đúng |
| Cáp sạc theo xe muốn cắm ổ công nghiệp hoặc ổ ba pha | Không tự làm | Phích, dây, hộp điều khiển được thiết kế cho một loại ổ nhất định | Thợ điện có chứng chỉ và đại lý |
| Phích ba chấu cắm vào ổ hai lỗ qua cục chuyển | Không | Mất tiếp địa, mất một lớp bảo vệ chống điện giật | Thợ điện để thay ổ có tiếp địa |
| Xe máy điện dùng bộ sạc của xe khác qua đầu chuyển giắc | Không | Điện áp, dòng sạc khác loại pin | Đại lý ủy quyền của xe mình |
Để ý hai dòng giữa: rất nhiều câu hỏi về "đầu chuyển" thật ra là thiếu cáp hoặc ổ điện không đúng. Giải pháp đúng là mua cáp phù hợp hoặc nhờ thợ sửa ổ, không phải thêm một khớp nối.
Một ví dụ: chiếc xe nhập dùng chuẩn cổng khác
Ví dụ giả định: anh Minh đi một ô tô điện nhập khẩu, cổng sạc theo chuẩn khác với trạm trong nước. Ở nhà, anh sạc bằng bộ sạc đi kèm xe, ổn cả. Đến khi tính đi xa, anh thấy các trạm sạc nhanh quanh mình đều chỉ có đầu CCS2. Trên mạng có người rao đầu chuyển "cắm vừa mọi trạm", anh suýt đặt mua.
Anh quyết định hỏi đại lý ủy quyền trước. Câu trả lời: xe của anh hỗ trợ sạc AC qua một đầu chuyển của hãng, nhưng không hỗ trợ sạc DC ở trạm CCS2, vì phần giao tiếp với trụ DC của xe không tương thích với chuẩn trạm. Một đầu chuyển DC không rõ nguồn gốc có thể cắm vừa, nhưng hoặc là trụ không khởi động được, hoặc tệ hơn là khởi động mà thiếu các bước kiểm an toàn.
Anh Minh mua đầu chuyển AC của hãng, lập lộ trình theo các trụ AC ở khách sạn và bãi đỗ, chấp nhận dừng lâu hơn. Chuyến đi chậm hơn dự tính nhưng không có gì phải lo. Bài học là câu hỏi "có cắm vừa không" ít quan trọng hơn câu hỏi "hãng có xác nhận cho xe này không".
Vì sao đầu chuyển trôi nổi đáng ngại
Chịu dòng không đủ. Vỏ trông giống nhau nhưng chân đồng mỏng hơn, mặt tiếp xúc nhỏ hơn. Sạc vài giờ với dòng lớn, chỗ này nóng dần, nhựa xung quanh biến dạng. Bạn thường chỉ phát hiện khi ngửi thấy mùi khét.
Bỏ qua tín hiệu an toàn. Trụ và xe dựa vào các chân tín hiệu để biết đầu cắm đã khớp, có tiếp địa, có thể đóng điện. Đầu chuyển làm ẩu có thể nối tắt hoặc giả lập các tín hiệu này, khiến hệ thống tưởng mọi thứ ổn khi thật ra không ổn.
Không có khoá. Đầu cắm chính hãng có cơ cấu khoá giữ chặt trong lúc sạc. Đầu chuyển rẻ thường lỏng lẻo, dễ tuột hoặc tiếp xúc chập chờn, gây ngắt sạc và tia lửa ở chân cắm.
Trạm có thể từ chối. Nhiều bên vận hành trạm ghi trong nội quy không cho dùng đầu chuyển không rõ nguồn gốc, và không chịu trách nhiệm khi có sự cố. Nhân viên trạm có quyền dừng phiên sạc của bạn.
Ảnh hưởng tới quyền lợi khi có hư hỏng. Khi cổng sạc, bộ sạc trên xe hay pin gặp sự cố, việc từng dùng thiết bị không được hãng chấp nhận có thể làm việc xử lý phức tạp hơn. Hỏi đại lý trước luôn rẻ hơn hỏi sau.
Nếu được hãng cấp đầu chuyển: dùng sao cho đúng
Một số xe có đầu chuyển chính hãng đi kèm hoặc bán riêng. Khi đã có thứ đúng loại, vẫn cần giữ mấy thói quen sau:
- Đọc trang về đầu chuyển trong sổ hướng dẫn: dùng cho loại trụ nào, công suất tối đa bao nhiêu, có giới hạn thời gian không.
- Cắm đầu chuyển vào cổng xe trước, rồi mới cắm đầu cắm của trụ vào đầu chuyển, nếu sổ hướng dẫn không nói khác.
- Không để đầu chuyển treo lơ lửng chịu sức nặng của cáp; đỡ cáp cho thẳng, không bẻ gập.
- Sau mười lăm hai mươi phút đầu, sờ nhẹ vỏ đầu chuyển bằng mu bàn tay. Ấm là bình thường, nóng không đặt tay được là dừng phiên.
- Cất trong túi hoặc hộp riêng, khô ráo, không để lẫn với dụng cụ kim loại trong cốp.
- Nhìn chân cắm trước mỗi lần dùng; chân đổi màu, lỏng, vỏ nứt thì ngừng dùng và hỏi đại lý thay.
Đầu chuyển chính hãng vẫn là một điểm tiếp xúc thêm. Nếu nơi bạn hay sạc có đầu cắm đúng chuẩn của xe, dùng trực tiếp vẫn hơn.
Ổ kéo dài, ổ chia, cục chuyển phích: không phải đầu chuyển sạc
Có một nhóm "đầu chuyển" mà nhiều người dùng mà không nghĩ tới: ổ cắm kéo dài, ổ chia nhiều lỗ, cục chuyển từ phích ba chấu sang hai chấu. Khi sạc xe bằng cáp sạc theo xe, dòng điện chạy liên tục nhiều giờ, khác hẳn một chiếc quạt hay nồi cơm. Ổ kéo dài thông thường không được làm cho tải liên tục như vậy; dây nhỏ và các mặt tiếp xúc trong ổ nóng dần.
Cục chuyển ba chấu sang hai chấu làm mất chân tiếp địa, tức là mất đường thoát cho dòng rò nếu có sự cố. Nhiều cáp sạc theo xe sẽ báo lỗi và không cho sạc khi không thấy tiếp địa; một số loại kém thì vẫn chạy, và đó mới là chỗ đáng lo.
Nếu ổ điện chỗ bạn đỗ xe không đủ, quá xa hay không có tiếp địa, việc đúng là nhờ thợ điện có chứng chỉ kiểm và lắp ổ riêng hoặc bộ sạc treo tường. Câu hỏi mẫu: "Anh xem giúp em ổ này có tiếp địa không, đường dây có chịu được sạc xe vài tiếng mỗi tối không, nếu không thì cần làm gì ạ?"
Khi về quê hay tới nhà người thân, cũng giữ nguyên tắc ấy: hỏi chủ nhà ổ nào gần chỗ đỗ và ít đồ dùng khác cắm chung, cắm thẳng cáp sạc theo xe vào ổ đó, để mức dòng thấp trên hộp điều khiển nếu có, và sờ thử phích sau nửa giờ đầu. Ổ lỏng, phích ấm nóng hay aptomat nhảy thì thôi, không cố.
Hỏi đại lý câu gì trước khi mua đầu chuyển
Mang theo sổ hướng dẫn hoặc số khung xe, và hỏi đủ mấy câu sau. Ghi câu trả lời lại, kèm tên người trả lời và ngày.
- "Xe em có dùng được đầu chuyển này không, hay hãng có loại riêng cho xe em ạ?"
- "Đầu chuyển này dùng cho sạc AC hay DC, công suất tối đa bao nhiêu?"
- "Dùng đầu chuyển này có ảnh hưởng gì tới chế độ bảo hành của xe không ạ?"
- "Trạm sạc công cộng có cho dùng loại này không, hay phải hỏi từng trạm?"
- "Khi dùng, có cần cài đặt gì trên xe hoặc trong ứng dụng của hãng không?"
- "Nếu đầu chuyển nóng hay lỏng thì mang tới đâu kiểm, có đổi được không ạ?"
Nếu câu trả lời mập mờ, kiểu "chắc được, nhiều người dùng rồi", thì chưa nên mua. Một thiết bị nằm giữa trụ và pin xe cần có câu trả lời rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Có đầu chuyển nào biến trụ DC thành sạc được cho xe chỉ có cổng AC không?
Không có cách an toàn nào. Cổng AC dẫn điện vào bộ sạc trên xe, không có đường điện một chiều vào pin. Xe chỉ có cổng Type 2 thì dùng trụ AC; nhiều trạm DC có kèm một đầu AC để xe loại này vẫn sạc được.
Đầu chuyển có làm sạc chậm hơn không?
Đầu chuyển đúng loại thường không làm chậm đáng kể, nhưng một số loại có giới hạn công suất thấp hơn trụ. Đầu chuyển kém chất lượng có thể khiến trụ hoặc xe tự hạ dòng vì phát hiện tiếp xúc không tốt. Xem công suất tối đa ghi trên đầu chuyển và trong sổ hướng dẫn.
Xe nhập khẩu dùng chuẩn cổng khác thì sạc ở trạm trong nước thế nào?
Hỏi đại lý ủy quyền hoặc đơn vị nhập khẩu xem xe có hỗ trợ giao tiếp với chuẩn trạm trong nước không và có đầu chuyển được xác nhận không. Nếu không có, sạc tại nhà bằng bộ sạc phù hợp do thợ có chứng chỉ lắp là cách chắc chắn nhất.
Dùng ổ kéo dài loại dây to để sạc xe có được không?
Không nên. Sạc xe là tải lớn kéo dài nhiều giờ, ổ kéo dài thêm nhiều điểm tiếp xúc dễ nóng và thường không có bảo vệ phù hợp. Nếu ổ cắm quá xa chỗ đỗ, nhờ thợ điện có chứng chỉ lắp ổ riêng hoặc bộ sạc treo tường gần chỗ đỗ.
Đầu chuyển nóng lên khi sạc có bình thường không?
Ấm nhẹ là bình thường vì có dòng điện lớn đi qua. Nóng tới mức không đặt tay được, có mùi khét, vỏ nhựa mềm hay đổi màu là bất thường: dừng phiên sạc, rút nguồn theo đúng thứ tự an toàn, ngừng dùng và mang tới đại lý kiểm.
Xe máy điện có dùng được bộ sạc của xe khác qua giắc chuyển không?
Không nên. Mỗi bộ sạc xe máy điện được làm cho một điện áp và loại pin nhất định. Dùng bộ sạc khác loại qua giắc chuyển có thể nạp sai điện áp, làm pin nóng hoặc hỏng. Mất bộ sạc thì hỏi đại lý ủy quyền loại thay thế đúng.