Chỉ số sức khoẻ pin (thường viết tắt SoH) cho biết pin hiện giữ được bao nhiêu phần trăm dung lượng so với lúc mới. Một số ô tô điện hiện con số này trong menu xe hoặc ứng dụng của hãng; nhiều xe khác không hiện, và khi đó cách đáng tin nhất là nhờ đại lý ủy quyền đọc bằng thiết bị chẩn đoán. Bạn cũng có thể tự theo dõi gián tiếp bằng quãng đường đi được sau mỗi lần sạc đầy, ghi trong cùng điều kiện. Con số thấp đi chậm theo năm là bình thường; con số tụt mạnh trong thời gian ngắn, kèm báo lỗi hoặc quãng đường hụt rõ, là lúc nên mang xe đi kiểm.
Phần dưới không bàn chuyện sửa hay thay pin, mà giúp bạn đọc con số cho đúng: nó đo gì, vì sao có lúc lên có lúc xuống, tự ghi chép thế nào để có cái mà so, và hỏi đại lý câu gì để nhận được câu trả lời rõ ràng.
Con số này đo gì và không đo gì
Hình dung pin lúc mới chứa được một lượng điện nhất định, gọi là dung lượng ban đầu. Theo thời gian, do nhiệt, do số lần sạc xả, do tuổi, một phần nhỏ dung lượng mất đi không hồi phục. Chỉ số sức khoẻ pin là tỷ lệ giữa dung lượng hiện tại và dung lượng ban đầu. Pin mới là 100%, sau vài năm có thể xuống một ít.
Con số này không phải là số phần trăm pin đang có. Phần trăm pin trên đồng hồ là "bình đang đầy bao nhiêu"; sức khoẻ pin là "bình to bao nhiêu so với lúc mới". Một chiếc xe có sức khoẻ pin thấp hơn vẫn sạc lên 100% bình thường, chỉ là 100% đó chứa ít điện hơn trước và đi được ít cây số hơn.
Con số cũng không nói hết mọi thứ. Nó không cho biết pin có tế bào nào yếu bất thường, đầu nối có vấn đề, hay hệ thống làm mát có làm việc tốt không. Những thứ đó cần kỹ thuật viên kiểm bằng thiết bị. Vì vậy một con số trông "đẹp" không thay được việc kiểm khi xe có triệu chứng lạ.
Xem ở đâu: các nguồn và độ tin cậy
Mỗi nguồn cho một kiểu thông tin khác nhau. Dùng cái nào có, và biết giới hạn của nó.
| Nguồn | Cho biết gì | Độ tin cậy | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Menu xe hoặc ứng dụng của hãng | Chỉ số sức khoẻ pin trực tiếp, nếu hãng cho hiện | Khá tốt | Con số có thể dao động vài phần trăm giữa các lần đọc |
| Báo cáo kiểm tra ở đại lý ủy quyền | Sức khoẻ pin, điện áp từng cụm, lỗi lưu trong hệ thống | Tốt nhất | Xin bản in hoặc bản điện tử, giữ lại để so lần sau |
| Quãng đường sau khi sạc đầy, tự ghi | Xu hướng thay đổi theo thời gian | Tham khảo | Chỉ đáng tin khi ghi cùng điều kiện, cùng mùa, cùng kiểu chạy |
| Số kWh nạp vào khi sạc từ mức thấp lên đầy, tự ghi | Ước dung lượng dùng được | Tham khảo | Phải trừ hao hụt khi sạc; dùng để xem xu hướng, không để kết luận |
| Thiết bị đọc cắm cổng chẩn đoán mua ngoài | Có thể đọc nhiều thông số | Không chắc | Loại không rõ nguồn gốc có thể gây lỗi; hỏi đại lý trước khi dùng |
Với xe máy điện phổ thông, phần lớn không có chỉ số sức khoẻ pin hiện cho người dùng. Cách theo dõi thực tế là ghi quãng đường đi được sau mỗi lần sạc đầy, và nhờ đại lý ủy quyền kiểm khi thấy hụt rõ.
Vì sao con số có lúc lên, có lúc xuống
Nhiều người bối rối khi thấy chỉ số sức khoẻ pin tháng này 96%, tháng sau 94%, rồi tháng sau nữa lại 95%. Pin không tự khoẻ lên được, nên làm sao con số tăng?
Câu trả lời là chỉ số này cũng là ước lượng, không phải phép đo trực tiếp như cân một vật. Hệ thống quản lý pin tính nó từ điện áp, dòng điện, nhiệt độ trong những lần sạc xả gần đây. Nếu gần đây xe chủ yếu sạc trong khoảng 40–80%, hệ thống ít dữ liệu ở hai đầu, ước lượng kém chính xác hơn. Sau một lần sạc đầy và chạy xuống thấp, nó có thêm dữ liệu và sửa lại con số.
Nhiệt độ cũng ảnh hưởng: đọc vào ngày rét có thể ra con số thấp hơn ngày mát. Vì vậy đừng phản ứng với một lần đọc. Ghi lại mỗi tháng một lần, nhìn xu hướng qua sáu tháng hay một năm.
Một điều nữa: pin thường mất dung lượng nhanh hơn một chút trong khoảng thời gian đầu, rồi chậm lại và đi khá đều. Thấy con số giảm vài phần trăm trong năm đầu rồi đứng yên khá lâu là kiểu thay đổi hay gặp, không phải dấu hiệu pin sắp hỏng.
Tự ghi chép để có cái mà so
Một cuốn sổ nhỏ hoặc một tệp ghi chú trên điện thoại là đủ. Mục đích là có số liệu khi cần hỏi đại lý, thay vì chỉ có cảm giác "hình như pin yếu đi".
- Chọn một điều kiện cố định để đọc, ví dụ sáng thứ Hai sau khi sạc đầy bằng sạc AC ở nhà, xe đỗ trong nhà.
- Ghi ngày, số km trên đồng hồ tổng, mức pin, quãng đường dự kiến khi đầy, và chỉ số sức khoẻ pin nếu xe có.
- Mỗi khi đi một quãng dài đều đặn, ghi thêm số km đi được và số phần trăm pin tụt, để tính mỗi 10% pin đi được bao nhiêu km.
- Ghi chú thời tiết, có bật điều hoà nhiều không, chở nặng không. Đây là những thứ làm số liệu lệch nhiều nhất.
- Sáu tháng một lần, nhìn lại toàn bộ. So các lần đọc trong cùng mùa với nhau, không so mùa hè với mùa đông.
- Mang theo sổ khi đi kiểm định kỳ ở đại lý, đối chiếu với báo cáo của họ.
Ví dụ giả định: tháng đầu, mỗi 10% pin xe đi được khoảng 30 km trên đường quen; một năm sau, cùng đường, cùng mùa, được khoảng 28–29 km. Mức thay đổi như vậy nằm trong dao động bình thường của cách chạy và thời tiết. Nếu tụt xuống còn khoảng 22–23 km mà không có lý do rõ ràng, đó là thông tin đáng mang tới đại lý.
Ghi chép kiểu này còn có ích khi bạn muốn biết thói quen sạc của mình có ảnh hưởng gì không. Đổi một thói quen, ví dụ đặt giới hạn sạc khác, rồi xem xu hướng sau vài tháng, thay vì tin lời đồn.
Những thứ làm con số đọc sai, cả trên xe lẫn trong sổ
Đọc ngay sau khi sạc nhanh. Pin vừa sạc nhanh còn nóng, điện áp chưa ổn định. Con số đọc lúc đó dễ lệch. Đọc sau khi xe đã nghỉ một lúc hoặc sau lần sạc AC chậm.
So mùa này với mùa kia. Quãng đường mùa rét luôn ngắn hơn mùa mát, mùa nóng bật điều hoà nhiều cũng hụt. So tháng Mười năm nay với tháng Mười năm ngoái, đừng so tháng Sáu với tháng Một.
Đổi lốp, chở thêm đồ, gắn thêm phụ kiện. Lốp khác, giá nóc, đồ nặng trong cốp đều làm tốn điện hơn. Quãng đường hụt vì những thứ này không liên quan đến pin. Ghi lại các thay đổi đó trong sổ.
Cập nhật phần mềm của xe. Sau khi hãng cập nhật phần mềm, cách xe tính phần trăm, quãng đường dự kiến hoặc sức khoẻ pin có thể thay đổi. Một cú nhảy ngay sau cập nhật thường do cách tính, không phải pin đổi.
Tin vào một lần đọc duy nhất. Cả trên xe lẫn trong sổ, một lần đọc chỉ là một điểm. Nhìn ít nhất ba bốn lần đọc liên tiếp rồi mới kết luận.
Khi nào nên nhờ đại lý ủy quyền kiểm
Tick nếu gặp một trong các trường hợp sau:
- Chỉ số sức khoẻ pin tụt nhiều trong vài tuần, không phải vài phần trăm theo năm.
- Quãng đường sau khi sạc đầy, trong cùng điều kiện, ngắn đi rõ so với cùng kỳ năm trước.
- Xe báo lỗi pin, lỗi hệ thống sạc hoặc lỗi làm mát pin trên màn hình.
- Đồng hồ phần trăm nhảy mạnh nhiều lần dù đã sạc đầy và để nghỉ theo hướng dẫn.
- Xe vừa qua va chạm ở gầm, lội nước sâu, hoặc để cạn pin nhiều ngày.
- Trước một chuyến đi dài quan trọng mà xe đã lâu chưa được kiểm.
Không có dấu hiệu nào ở trên thì không cần kiểm thêm ngoài lịch hãng đề ra. Chỉ số sức khoẻ pin là để theo dõi, không phải để lo lắng mỗi tháng.
Nếu gặp từ hai dấu hiệu trở lên cùng lúc, ví dụ quãng đường hụt rõ và xe báo lỗi, đừng chờ tới lịch kiểm định kỳ. Hạn chế đi xa cho tới khi đại lý kiểm xong, và nếu thấy mùi lạ, nóng bất thường ở gầm xe khi sạc thì dừng sạc ngay.
Hỏi đại lý thế nào cho rõ
Chú Tư mang xe tới đại lý vì thấy quãng đường sau khi sạc đầy ngắn hơn mùa này năm ngoái. Chú mang theo cuốn sổ ghi mỗi tháng. Thay vì nói chung chung "pin xe yếu rồi", chú nói cụ thể với người tiếp nhận: mùa khô năm ngoái, mỗi lần sạc đầy chú chạy được bao nhiêu cây số trên tuyến quen, năm nay cùng tuyến, cùng kiểu chạy thì ít hơn khoảng một phần mười, sổ có ghi từng tháng, rồi nhờ họ kiểm.
Những câu hỏi mẫu nên chuẩn bị: "Bên mình đọc giúp em chỉ số sức khoẻ pin hiện tại và in cho em một bản được không?" "Các cụm pin có cụm nào chênh lệch bất thường không?" "Hệ thống làm mát pin có hoạt động bình thường không?" "Với cách em dùng xe như vậy, em có nên đổi thói quen sạc gì không?"
Khi nhận báo cáo, giữ lại cùng với sổ ghi chép. Lần kiểm sau, so hai báo cáo với nhau. Nếu có điều gì không hiểu, hỏi lại ngay tại chỗ, nhờ giải thích bằng lời thường thay vì thuật ngữ. Ghi tên người tư vấn và ngày kiểm.
Việc mở pin, đo từng tế bào, sửa hay thay bất kỳ phần nào của pin là việc của kỹ thuật viên có chuyên môn và dụng cụ. Người dùng chỉ cần mang đúng thông tin tới và hiểu đúng kết quả mang về.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ số sức khoẻ pin bao nhiêu là bình thường?
Không có một con số chung cho mọi xe. Pin mất dung lượng dần theo năm và theo cách dùng; giảm chậm và đều là bình thường. Điều đáng hỏi là con số tụt nhanh bất thường, nên so với lịch sử của chính xe bạn và hỏi đại lý ủy quyền.
Vì sao chỉ số sức khoẻ pin có lúc tăng lại?
Vì đó là ước lượng của hệ thống quản lý pin, phụ thuộc dữ liệu sạc xả gần đây và nhiệt độ. Sau một lần sạc đầy hoặc khi trời ấm, ước lượng có thể được sửa lên. Hãy nhìn xu hướng nhiều tháng thay vì một lần đọc.
Xe không hiện chỉ số sức khoẻ pin thì tự theo dõi thế nào?
Ghi quãng đường đi được sau mỗi lần sạc đầy và số km đi được mỗi 10% pin, trong cùng điều kiện thời tiết và kiểu chạy. So theo cùng mùa giữa các năm. Khi cần con số chính xác, nhờ đại lý đọc bằng thiết bị chẩn đoán.
Có nên mua thiết bị đọc pin cắm vào cổng chẩn đoán không?
Nên hỏi đại lý ủy quyền trước. Thiết bị không rõ nguồn gốc có thể đọc sai hoặc làm hệ thống của xe báo lỗi. Với người dùng bình thường, menu xe, ứng dụng của hãng và báo cáo ở đại lý là đủ.
Thói quen sạc có làm chỉ số sức khoẻ pin giảm nhanh hơn không?
Có ảnh hưởng, nhưng không nhiều như lời đồn. Nhiệt độ cao, để pin nằm lâu ở mức rất cao hoặc rất thấp là những yếu tố đáng kể nhất. Đặt giới hạn sạc hợp loại pin và đỗ xe chỗ râm là đủ cho phần lớn người dùng.
Khi mang xe đi kiểm pin nên mang theo gì?
Mang sổ ghi chép quãng đường và chỉ số theo tháng, ghi lại các lần xe báo lỗi, va chạm hay lội nước nếu có. Xin bản báo cáo kiểm tra và giữ lại để so với lần sau.