Chạy tới 0% một lần, rồi cắm sạc ngay trong ngày, thường không làm pin xe điện hỏng. Hãng xe đã giữ sẵn một phần dung lượng bên dưới con số 0 trên đồng hồ để pin không bị rút cạn thật. Điều có hại là để xe nằm ở mức rất thấp nhiều ngày liền, hoặc lặp lại thói quen chạy sát đáy mỗi ngày. Thói quen dễ giữ là sạc lại khi pin còn khoảng 20–30%, và nếu lỡ cạn thì cắm sạc càng sớm càng tốt.
Còn chuyện "phải xả cạn pin rồi mới sạc" là lời khuyên của thời pin niken cũ, không đúng với pin lithium trên xe điện hiện nay. Phần dưới nói rõ vì sao, các mức pin nên sạc lại theo từng kiểu xe, việc nên làm với pin sau khi lỡ cạn, khi để xe cạn nằm ở nhà nhiều ngày, và khi nào cần gọi kỹ thuật viên.
Con số 0% trên đồng hồ thật ra là gì
Hệ thống quản lý pin của xe điện luôn giữ lại một phần dung lượng không cho người dùng chạm tới. Khi đồng hồ báo 0%, các tế bào pin vẫn còn một ít điện, đủ để giữ cho chúng không rơi xuống mức điện áp quá thấp. Đó là lớp bảo vệ của hãng, không phải dư địa để chạy thêm.
Phần dự phòng này cũng phải nuôi các thứ chạy ngầm: bộ điều khiển, hệ thống theo dõi pin, ắc quy phụ nhỏ trên ô tô điện, khoá chống trộm trên xe máy điện. Nếu xe nằm yên ở mức 0% nhiều ngày, những thứ đó vẫn rút điện từng chút. Tới một lúc, pin có thể tụt xuống dưới ngưỡng an toàn, và khi đó nhiều xe sẽ khoá việc sạc bình thường để bảo vệ pin, cần kỹ thuật viên kiểm tra mới cho sạc lại.
Đó là khác biệt giữa "chạm 0% một lần" và "để nằm ở 0%". Cái thứ nhất gần như vô hại. Cái thứ hai là thứ cần tránh. Xe máy điện dùng pin rời còn dễ dính hơn vì pin tháo ra cất góc nhà, quên mất vài tuần.
Nên sạc lại ở mức nào: bảng theo kiểu xe
Mức sạc lại không cần chính xác tới từng phần trăm. Mục đích là tránh vùng đáy, đồng thời không phải lo hết pin. Các con số dưới là ví dụ giả định để định hướng; sổ hướng dẫn của xe bạn có thể ghi khác.
| Loại xe và cách dùng | Sạc lại khi còn khoảng | Lý do |
|---|---|---|
| Ô tô điện đi trong phố, sạc ở nhà | 20–30% | Dư đủ cho việc phát sinh, không phải tìm trạm gấp |
| Ô tô điện đi xa, sạc ở trạm | 10–20% khi tới trạm | Dư để rẽ sang trạm dự phòng nếu trạm chính hỏng hoặc đông |
| Xe máy điện pin lithium đi làm, đi học | 20–30% | Xe nhỏ hết pin là phải dắt bộ, dư nhiều đỡ vất vả hơn |
| Xe máy điện, xe đạp điện ắc quy chì | Sạc sau mỗi lần dùng | Ắc quy chì không thích nằm ở mức thấp, dù chỉ một đêm |
| Xe dùng tủ đổi pin | Theo vị trí tủ gần nhất | Đổi khi còn đủ đến tủ kế tiếp, không chờ cạn hẳn |
Thói quen xấu không phải là một hôm lỡ về nhà còn 5%, mà là tuần nào cũng vài lần như vậy. Nếu thấy mình thường xuyên về sát đáy, vấn đề nằm ở mức sạc hằng ngày đang đặt thấp quá hoặc lịch sạc chưa hợp, không phải ở pin.
Lỡ chạy tới 0%: việc nên làm trong một ngày sau đó
Chuyện xử lý ngay trên đường, như tìm chỗ dừng an toàn hay gọi cứu hộ, là một câu chuyện khác. Ở đây là phần cho pin, từ lúc xe đã tới được chỗ sạc.
- Cắm sạc càng sớm càng tốt, trong ngày, đừng để qua đêm với mức pin gần 0%. Đây là việc quan trọng nhất.
- Ưu tiên sạc AC chậm nếu có, ít nhất cho đoạn đầu. Ở trụ DC, xe tự giới hạn công suất khi pin rất thấp, nên đừng ngạc nhiên nếu vài phút đầu sạc chậm.
- Sạc lên ít nhất khoảng một nửa trước khi để xe nằm nghỉ lâu. Nếu chỉ kịp sạc ít rồi phải để xe qua đêm, cũng đã tốt hơn nhiều so với để ở 0%.
- Với pin rời của xe máy điện, nếu pin còn ấm vì vừa chạy hết sức, để nguội ở chỗ thoáng một lúc rồi mới cắm.
- Theo dõi mười phút đầu: bộ sạc lên đèn bình thường, xe hiện đang sạc, không có báo lỗi, không có mùi lạ.
- Lần sạc đầy kế tiếp, để ý quãng đường dự kiến. Nếu khác hẳn mọi khi, ghi lại để hỏi đại lý.
- Nhìn lại vì sao lỡ cạn: quên cắm tối hôm trước, mức sạc hằng ngày thấp quá, hay đánh giá sai quãng đường. Sửa đúng chỗ đó.
Nếu phải xin cắm nhờ ở quán, ở nhà quen cho xe máy điện, nói rõ và chủ động trả tiền điện: "Anh chị ơi, xe em cạn pin, cho em cắm bộ sạc theo xe khoảng một tiếng được không ạ, em gửi tiền điện." Dùng ổ cắm khô ráo, không cắm qua ổ kéo dài chằng chịt.
Lỡ để xe cạn nằm ở nhà nhiều ngày
Chị Hà đi công tác hai tuần, chiếc xe máy điện dùng pin rời để ở nhà với mức 3%. Về cắm sạc, đèn bộ sạc không lên màu như mọi khi. Đây là tình huống khá điển hình: pin đã tụt xuống dưới ngưỡng mà hệ thống cho phép sạc thường, nên tự khoá lại.
Việc nên làm lúc này là thử cắm lại đúng bộ sạc theo xe, ở ổ cắm vẫn dùng bình thường, để yên khoảng mười lăm phút xem đèn có đổi không. Một số bộ sạc sẽ tự nạp chậm một lúc rồi mới vào chế độ sạc thường. Nếu không có gì thay đổi, dừng lại, rút sạc, mang pin tới đại lý ủy quyền hoặc tiệm có kỹ thuật viên của hãng.
Việc không nên làm: mượn bộ sạc của xe khác "cho nó lên", thử sạc ở bộ sạc không đúng loại, hay nghe ai đó bảo "kích" pin bằng cách này cách kia. Pin bị xả quá sâu cần được kiểm trước khi sạc lại, và đó là việc của người có dụng cụ và chuyên môn. Nếu thấy pin phồng, nóng khi không sạc, hay có mùi lạ, để pin ở chỗ thoáng, xa đồ dễ cháy, rồi gọi người có chuyên môn.
Với ô tô điện, xe nằm cạn lâu thường làm ắc quy phụ cũng cạn, xe không mở được hoặc không nhận sạc. Đây là việc gọi cứu hộ của hãng, không tự câu bình từ xe khác khi chưa đọc sổ hướng dẫn.
Thói quen giúp không bao giờ phải chạy sát đáy
Biết rõ quãng đường thật của xe mình. Con số quãng đường hãng công bố thường cao hơn thực tế khi chạy nhanh, chở nặng, bật điều hoà. Theo dõi một hai tuần xem mỗi 10% pin bạn đi được bao nhiêu cây số, đó là thước đo đáng tin nhất.
Đặt một mức báo động riêng. Nhiều xe cho đặt cảnh báo pin thấp. Đặt ở khoảng 20%, khi nghe báo là biết đã tới lúc tính chuyện sạc, chứ không đợi xe tự báo ở mức rất thấp.
Luôn có trạm dự phòng trong đầu. Ngay cả khi đi trong phố, hãy biết hai chỗ sạc gần nơi mình hay qua lại. Trạm quen đông hoặc hỏng thì còn chỗ khác, khỏi phải chạy vòng với pin đang cạn.
Cắm sạc khi về nhà, không để "mai tính". Phần lớn lần lỡ cạn bắt đầu từ một tối mệt quên cắm, sáng ra pin chỉ còn ít mà vẫn cố đi. Biến việc cắm sạc thành động tác cố định như khoá cửa.
Với xe dùng pin rời, đánh dấu ngày sạc. Một mẩu băng dính ghi ngày dán trên pin dự phòng giúp bạn không để quên một cục pin cạn trong góc nhà mấy tuần liền.
Tin đồn về pin cạn và hiểu đúng
Mấy câu dưới đây nghe ở bãi xe, ở nhóm chủ xe rất thường xuyên.
| Câu hay nghe | Hiểu đúng |
|---|---|
| Phải xả cạn pin thì pin mới khoẻ | Đúng với pin niken đời cũ. Pin lithium không có "hiệu ứng nhớ", xả cạn thường xuyên chỉ làm pin mỏi thêm |
| Xe báo 0% vẫn chạy được thêm mấy chục cây | Đôi khi chạy được thêm một đoạn ngắn, nhưng không đoán trước được và xe sẽ giảm công suất. Không lấy đó làm kế hoạch |
| Mỗi tháng xả cạn một lần để hiệu chỉnh | Hiệu chỉnh số phần trăm thường cần sạc đầy, không cần xả cạn. Xem sổ hướng dẫn trước khi làm |
| Pin cạn để lâu thì cứ cắm là lại sạc bình thường | Không chắc. Pin tụt dưới ngưỡng an toàn có thể bị hệ thống khoá sạc và cần kỹ thuật viên kiểm trước |
| Ắc quy chì cũng nên để cạn rồi mới sạc | Ngược lại. Ắc quy chì nằm ở mức thấp lâu sẽ mất dung lượng nhanh, nên sạc lại sớm |
Khi đọc một lời khuyên về pin, hỏi lại hai câu: nó nói về loại pin nào, và nó có trùng với sổ hướng dẫn xe của mình không. Hai câu này loại được phần lớn tin đồn.
Khi nào cần kỹ thuật viên kiểm
Phần lớn trường hợp lỡ cạn một lần không cần kiểm gì. Nhưng có vài dấu hiệu cho thấy nên đưa xe hoặc pin tới đại lý ủy quyền: pin không nhận sạc sau khi đã thử đúng bộ sạc, đúng ổ cắm; quãng đường đi được sau lần sạc đầy kế tiếp tụt hẳn so với trước; xe báo lỗi pin hoặc lỗi hệ thống sạc trên màn hình; pin rời có dấu hiệu phồng, vỏ biến dạng, nóng bất thường.
Khi tới đại lý, nói rõ lịch sử: pin đã nằm cạn bao lâu, đã thử sạc thế nào, có dùng bộ sạc khác không. Thông tin trung thực giúp kỹ thuật viên kiểm đúng chỗ. Hỏi thêm: "Sau lần này em nên sạc lại ở mức nào, để xe nghỉ lâu thì để bao nhiêu phần trăm?" để có lời khuyên đúng cho xe của mình.
Giữ lại giấy tờ hoặc biên bản kiểm tra nếu có. Lần sau có vấn đề, đó là thông tin hữu ích cho cả bạn lẫn người kiểm.
Câu hỏi thường gặp
Ô tô điện chạy tới 0% có tự dừng ngay không?
Thường xe sẽ giảm công suất dần, hiện cảnh báo và cuối cùng dừng hẳn. Khoảng chạy thêm sau khi báo 0% không cố định nên đừng trông vào. Hãy tìm chỗ dừng an toàn ngay khi xe bắt đầu giới hạn công suất.
Pin xe máy điện bị cạn lâu ngày không sạc được thì làm gì?
Thử lại đúng bộ sạc theo xe ở ổ cắm bình thường, để yên một lúc. Nếu vẫn không nhận, ngừng thử và mang pin tới đại lý ủy quyền. Không dùng bộ sạc khác loại hay cách kích pin truyền miệng.
Xe dùng ắc quy chì có nên để cạn rồi mới sạc không?
Không nên. Ắc quy chì chịu đựng kém khi nằm ở mức thấp, dù chỉ một đêm. Thói quen tốt với loại này là sạc lại sau mỗi lần dùng và không để xe nằm cạn nhiều ngày.
Có cần xả cạn pin lithium mỗi tháng một lần không?
Không cần. Pin lithium không có hiệu ứng nhớ như pin niken cũ. Nếu đồng hồ báo lệch, cách hiệu chỉnh thường là sạc đầy rồi để xe nghỉ, theo đúng hướng dẫn trong sổ của xe.
Lỡ chạy tới 0% thì có cần sạc đầy ngay không?
Không bắt buộc phải đầy, nhưng nên sạc ngay trong ngày, ít nhất lên khoảng một nửa trước khi để xe nghỉ lâu. Điều cần tránh là để pin nằm ở mức gần 0% qua đêm hoặc nhiều ngày.
Sạc lại khi còn 50% có phí một lần sạc không?
Không. Pin không đếm số lần cắm mà tính tổng lượng điện sạc xả. Sạc từ 50% lên 80% chỉ là một phần nhỏ của một chu kỳ, nên sạc sớm không làm pin mỏi thêm mà còn giúp tránh vùng đáy.