Không nên kéo dây sạc từ tầng trên xuống sân, ra vỉa hè hay xuống hầm, kể cả chỉ "một lúc". Sợi dây dài, nhiều mối nối, phơi mưa nắng, không có thiết bị chống rò ở đầu dưới, lại vắt qua lối đi và cửa ngăn cháy — đó là tổ hợp rủi ro mà không chiếc xe nào đáng đánh đổi.
Bài này nói thẳng vì sao cách làm đó rủi ro, ai bị ảnh hưởng ngoài bạn, cách gỡ hệ thống đang dùng cho an toàn, và những phương án thay thế tuỳ bạn đang ở nhà ống thuê, chung cư mini hay phòng trọ tầng trên. Không có phương án nào trong số đó là tự đi thêm dây; nếu cần ổ mới, đó là việc của chủ nhà và thợ có chứng chỉ.
Một cảnh quen thuộc
Anh Minh thuê tầng ba một căn nhà ống, xe máy điện để ở sân trước. Không có ổ cắm dưới sân, anh nối hai sợi dây điện với một ổ kéo dài, thả từ ban công xuống, cắm bộ sạc ở đầu dưới. Buổi tối anh cắm, sáng ra rút, cuộn dây kéo lên. Nhiều tháng không có chuyện gì, nên anh nghĩ không có gì đáng lo.
Cảnh này có ở rất nhiều nơi: chung cư mini thả dây qua cửa sổ cầu thang, phòng trọ tầng hai kéo dây xuống khu để xe, nhà phố thuê kéo dây ra vỉa hè. Lý do lúc nào cũng giống nhau — chỗ để xe không có ổ, và người thuê không muốn làm phiền chủ nhà.
"Nhiều tháng không có chuyện gì" là cảm giác dễ đánh lừa nhất. Những thứ làm hỏng sợi dây — nắng làm giòn vỏ, mưa ngấm vào mối nối, cửa kẹp vào dây mỗi lần đóng — diễn ra từ từ, không ai nhìn thấy. Đến lúc thấy thì thường là lúc phích cắm đã cháy sém hoặc aptomat nhảy giữa đêm.
Các kiểu kéo dây hay gặp và vì sao nên bỏ
Mỗi kiểu có một điểm yếu riêng. Bảng này giúp bạn nhận ra mình đang ở trường hợp nào và nên chuyển sang cách gì:
| Kiểu kéo dây | Điểm yếu chính | Nên thay bằng |
|---|---|---|
| Thả qua ban công, cửa sổ xuống sân | Vỏ dây cọ vào mép tường, lan can; phơi nắng mưa; mối nối treo lơ lửng | Xin chủ nhà cho thợ lắp ổ riêng ở sân có mái che, hoặc mang pin rời lên nhà nếu được phép |
| Kéo qua cầu thang, hành lang chung | Nằm trên lối thoát, dễ bị dẫm, vướng chân, kẹp vào cửa | Điểm sạc chung do chủ nhà hoặc ban quản lý bố trí |
| Nối nhiều ổ kéo dài liên tiếp | Mỗi chỗ tiếp xúc là một chỗ có thể nóng lên khi sạc liên tục nhiều giờ | Cắm thẳng bộ sạc vào ổ cố định đúng chuẩn |
| Kéo ra vỉa hè trước nhà | Người đi đường vấp, nước mưa đọng, xe cán qua | Sạc trong sân nhà hoặc ở trạm công cộng |
| Kéo xuống tầng hầm chung cư mini | Đi qua cửa ngăn cháy làm cửa không đóng kín; toà nhà không biết | Hỏi chủ nhà, ban quản lý về khu sạc; trong lúc chờ sạc ngoài toà nhà |
Điểm chung của mọi kiểu: đầu dưới sợi dây không có aptomat chống rò riêng cho xe, và người ở tầng trên không nhìn thấy những gì xảy ra ở đầu dưới khi đang ngủ.
Vì sao sợi dây dài khác với cắm sạc ở ổ cố định
Sạc là tải kéo dài nhiều giờ. Quạt, đèn dùng điện ít; nồi cơm dùng nhiều nhưng chỉ một lúc. Bộ sạc xe kéo dòng điện ổn định suốt vài giờ. Chỗ nào tiếp xúc kém — mối nối quấn băng keo, ổ kéo dài cũ — sẽ nóng dần lên trong thời gian đó.
Dây càng dài, càng nhiều chỗ yếu. Mỗi đoạn nối, mỗi ổ trung gian là một điểm có thể lỏng. Dây treo lơ lửng còn bị gió đung đưa, kéo căng mối nối.
Mưa nắng làm hỏng vỏ dây từ từ. Dây dùng trong nhà không làm ra để phơi ngoài trời. Vỏ giòn, nứt li ti, nước ngấm vào là đủ để rò điện.
Đầu dưới không có ai trông. Bạn ở tầng trên, xe ở dưới. Có mùi khét, có tiếng lách tách, bạn không biết. Người đi ngang qua — trẻ con, hàng xóm — lại là người ở gần nhất.
Không biết dây đang nối vào mạch nào. Ổ trong phòng thuê có thể chung mạch với điều hoà, bình nóng lạnh. Cộng thêm bộ sạc, mạch đó có thể làm việc sát mức chịu đựng mà bạn không hề hay.
Người khác bị ảnh hưởng thế nào
Khi bạn tự kéo dây, rủi ro không chỉ của bạn. Sợi dây vắt qua cầu thang chung là thứ một người lớn tuổi có thể vấp trong lúc trời tối. Sợi dây đi qua cửa ngăn cháy làm cửa không đóng kín, và cửa ngăn cháy chỉ có tác dụng khi đóng kín. Sợi dây thả xuống sân nhà người khác là thứ trẻ con tò mò nắm lấy.
Với chủ nhà, một sự cố điện từ sợi dây tự kéo có thể ảnh hưởng tới cả căn nhà và các phòng thuê khác. Nhiều chủ nhà khi phát hiện sẽ cấm luôn mọi việc sạc xe, làm khó cả những người thuê sau.
Với hàng xóm, nhìn thấy sợi dây lủng lẳng ngoài ban công mỗi tối đủ khiến họ lo lắng, và họ có lý do để lo. Nhiều cuộc phàn nàn với ban quản lý, tổ dân phố bắt đầu từ đúng hình ảnh ấy.
Còn một chuyện ít ai nghĩ tới: nếu có sự cố, người kéo dây khó giải thích với chủ nhà và với bên bảo hiểm nhà, nếu có. Một ổ cắm do thợ lắp, có aptomat chống rò, có chủ nhà đồng ý là thứ bạn có thể đưa ra; một sợi dây nối tạm thì không. Chính vì vậy chủ nhà thường muốn biết, và muốn tự quyết, mọi thứ cắm vào đường điện của căn nhà.
Nói chuyện với chủ nhà về một ổ cắm đúng chỗ có thể hơi ngại lúc đầu, nhưng ít phiền hơn rất nhiều so với hậu quả của một sợi dây kéo tạm.
Nếu đang kéo dây, gỡ thế nào cho an toàn
Đừng giật dây xuống. Làm theo thứ tự để không ai bị điện giật và không làm hỏng thêm:
- Chờ lúc xe không sạc. Nếu đang sạc, tắt hoặc rút phích ở đầu trên — đầu cắm vào ổ trong nhà — trước.
- Kiểm đầu trên đã rời ổ, rồi mới xuống rút bộ sạc và các ổ kéo dài ở đầu dưới.
- Nhìn kỹ từng đoạn dây và từng ổ: chỗ nào vỏ nứt, cháy sém, biến màu, mối nối nào chảy băng keo. Thấy thì bỏ hẳn đoạn đó, không dùng lại cho việc khác.
- Kiểm ổ cắm trong nhà đã dùng làm nguồn: có cháy sém, lỏng, nóng không. Có thì báo chủ nhà để gọi thợ kiểm.
- Kiểm phích cắm của bộ sạc theo xe: chân cắm có bị đen, cong không. Nếu có, hỏi đại lý ủy quyền của hãng xe trước khi dùng tiếp.
- Cuộn dây gọn, cất đi, và đi tìm phương án mới trước khi xe cần sạc lần sau.
Nếu thấy có mùi khét, khói hay tiếng lách tách ở bất cứ đâu khi đang gỡ, dừng lại, ngắt aptomat trong nhà nếu tiếp cận được an toàn, tránh xa và gọi người có chuyên môn.
Các phương án thay thế theo hoàn cảnh
Chọn phương án hợp với nơi bạn đang ở, có thể kết hợp hai cách:
- Xe có pin tháo rời: hỏi chủ nhà hoặc ban quản lý có cho mang pin lên phòng sạc không. Nếu được, sạc ở chỗ thoáng, có người thức, xa giường và lối ra cửa.
- Nhà ống, nhà phố thuê: đề nghị chủ nhà cho thợ có chứng chỉ lắp một ổ riêng ở sân hoặc khu để xe tầng trệt, có mái che và aptomat chống rò. Bạn có thể đề nghị góp một phần chi phí, ghi rõ thiết bị thuộc về nhà.
- Chung cư mini, phòng trọ: đề xuất chủ nhà làm điểm sạc chung cho cả toà; gom thêm vài người thuê khác cùng đề xuất.
- Nơi làm việc: hỏi cơ quan có chỗ sạc cho nhân viên không, hoặc có thể mang bộ sạc theo xe tới cắm ở ổ được chỉ định.
- Trạm sạc công cộng, tủ đổi pin: nếu khu bạn ở có, lên lịch sạc theo tuần thay vì sạc mỗi đêm.
- Nhà người thân gần: sạc nhờ một hai lần mỗi tuần, nói trước và gửi tiền điện.
Không phương án nào hoàn hảo bằng một ổ cắm ngay chỗ để xe. Nhưng gần như phương án nào cũng tốt hơn một sợi dây thả từ tầng trên xuống.
Mở lời với chủ nhà về một ổ cắm đúng chỗ
Nhiều người thuê kéo dây vì ngại nói. Thật ra chủ nhà thường dễ đồng ý hơn bạn nghĩ, nhất là khi bạn đến với một đề nghị cụ thể và tôn trọng quyền quyết định của họ. Một cách mở lời: "Anh ơi, em đi xe máy điện mà sân chưa có ổ, mấy hôm nay em phải thả dây từ trên xuống, em thấy không an toàn cho nhà mình. Anh cho em mời thợ có chứng chỉ xem thử lắp một ổ riêng ở sân, có mái che, có aptomat chống rò được không? Chi phí em xin góp một phần."
Câu này làm được ba việc: nói thật tình trạng hiện tại, đặt sự an toàn của căn nhà lên trước, và để chủ nhà quyết thợ, quyết chỗ. Đừng nói "em tự lắp", vì chủ nhà sẽ lo ngay về đường điện của nhà mình.
Nếu chủ nhà còn lưỡng lự, đề nghị họ cho thợ quen của nhà đến xem, bạn chịu phí khảo sát. Sau khi lắp, ghi vài dòng: ai trả bao nhiêu, ổ thuộc về nhà, trả nhà thì để lại, tiền điện tính ra sao. Một tờ giấy như vậy khiến chủ nhà yên tâm và bạn cũng không bị thiệt khi chuyển đi.
Câu hỏi thường gặp
Dùng dây điện loại tốt, dày thì có kéo từ tầng trên xuống sạc được không?
Vẫn không nên. Vấn đề không chỉ ở dây mà còn ở mối nối, ổ trung gian, việc phơi mưa nắng, dây vắt qua lối đi và đầu dưới không có ai trông. Một ổ cố định do thợ lắp đúng chỗ an toàn hơn hẳn.
Chỉ kéo dây xuống sạc vài tiếng buổi tối thì có sao không?
Vài tiếng là đủ để chỗ tiếp xúc kém nóng lên, và rủi ro lặp lại mỗi tối. Ngắn hay dài thì sợi dây vẫn nằm trên lối đi, vẫn phơi ngoài trời. Nên chuyển sang phương án có ổ cố định hoặc sạc ở nơi khác.
Chủ nhà không cho lắp ổ ở sân thì sạc xe máy điện ở đâu?
Nếu pin tháo được, hỏi xem có được mang pin lên phòng sạc không. Nếu không, sạc ở nơi làm, trạm sạc công cộng, tủ đổi pin hoặc nhà người thân. Lên lịch theo tuần để không phải sạc mỗi đêm.
Thấy hàng xóm kéo dây sạc từ ban công xuống thì nên làm gì?
Nói chuyện nhẹ nhàng, nêu lo lắng về lối đi và trẻ con, gợi ý họ hỏi chủ nhà về một ổ riêng. Nếu thấy dây nứt vỏ, cháy sém hay có mùi khét, báo ngay cho chủ nhà hoặc ban quản lý.
Gỡ dây đang kéo thì rút đầu nào trước?
Rút đầu trên, tức phích cắm vào ổ trong nhà, trước. Khi đầu trên đã rời ổ mới xuống rút bộ sạc và ổ kéo dài ở đầu dưới. Nếu có mùi khét hay khói, ngắt aptomat nếu an toàn, tránh xa và gọi người có chuyên môn.
Người thuê có được góp tiền để chủ nhà lắp ổ sạc riêng không?
Được, nếu hai bên thoả thuận. Ghi rõ ai trả bao nhiêu, thiết bị thuộc về ai, có tháo khi trả nhà không. Việc lắp phải do thợ điện có chứng chỉ làm, và chủ nhà là người quyết định vị trí.