Khu sạc chung muốn yên ổn thì tiền điện phải đo được bằng công tơ, không ước lượng. Cách sòng phẳng nhất là mỗi chỗ sạc có đo đếm riêng, ghi số theo kỳ cố định, nhân với đơn giá mà toà nhà thực trả, rồi chia phần hao hụt chung theo một nguyên tắc đã thông báo từ đầu.
Phần dưới giải thích các kiểu đo đếm thường gặp, một phép tính mẫu bằng đơn vị giả định, cách ghi số để không ai nghi ngờ, đơn giá nên lấy từ đâu, những lỗi hay gặp và các câu nên hỏi ban quản lý. Việc lắp công tơ, tách mạch là việc của thợ điện có chứng chỉ và bên bán điện; ở đây chỉ bàn phần cư dân cần hiểu và kiểm.
Vì sao khu sạc chung cần công tơ riêng
Nếu khu sạc dùng chung đồng hồ với chiếu sáng hầm, quạt thông gió, bơm nước, thì không ai biết xe điện dùng bao nhiêu. Ban quản lý chỉ có thể đoán, và mọi con số đoán đều bị một bên cho là thiệt. Người không đi xe điện nghĩ mình đang gánh hộ; người đi xe điện nghĩ mình bị tính quá tay.
Một công tơ riêng cho cả khu sạc tách được tiền sạc ra khỏi tiền điện chung. Đây là mức tối thiểu. Nhưng nếu chỉ có một công tơ tổng, việc chia cho từng hộ vẫn phải dựa vào một cách ước nào đó, như số lượt sạc hoặc số giờ cắm, và vẫn có chỗ để tranh luận.
Mức tốt hơn là mỗi chỗ sạc có đo đếm riêng: công tơ nhỏ cho từng ổ, hoặc trụ sạc có đo đếm tích hợp và lưu lịch sử từng phiên. Khi đó tiền của ai người nấy trả, khớp từng số kWh.
Chọn loại nào, lắp ở đâu, có cần làm việc với bên bán điện để tách hợp đồng hay không là việc của đơn vị kỹ thuật. Cư dân chỉ cần nắm nguyên tắc để hỏi đúng và kiểm được con số cuối tháng.
Các kiểu đo đếm và cách chia tương ứng
Mỗi kiểu đo đếm đi với một cách chia tiền. Hỏi ban quản lý toà bạn đang ở kiểu nào:
| Kiểu đo đếm | Chia tiền thế nào | Ưu điểm | Chỗ dễ cãi nhau |
|---|---|---|---|
| Một công tơ tổng cho cả khu sạc | Chia theo số lượt sạc hoặc số giờ cắm đã ghi sổ | Lắp đơn giản | Xe pin lớn và xe pin nhỏ trả như nhau; ai quên ghi sổ |
| Công tơ tổng + công tơ nhỏ từng chỗ | Mỗi hộ trả theo số công tơ chỗ mình; phần chênh với công tơ tổng chia đều hoặc theo tỉ lệ | Khá sòng phẳng | Phần chênh lệch nếu lớn bất thường |
| Trụ sạc có đo đếm và lịch sử phiên | Tính theo số kWh từng phiên gắn với thẻ hoặc tài khoản của hộ | Rõ nhất, có lịch sử để đối chiếu | Thẻ cho mượn, quên quẹt thẻ |
| Không có công tơ riêng | Thu khoán theo tháng | Không cần lắp gì | Không ai biết thật sự dùng bao nhiêu — nên tránh |
Nếu toà đang thu khoán, hãy đề nghị ít nhất một công tơ tổng cho khu sạc. Chỉ riêng việc biết khu sạc dùng bao nhiêu mỗi tháng đã giúp các cuộc tranh luận dựa trên số liệu thay vì cảm giác.
Phép tính mẫu bằng đơn vị giả định
Ví dụ giả định: khu sạc có một công tơ tổng và bốn công tơ nhỏ cho bốn chỗ. Giả sử đơn giá toà nhà trả cho phần điện này là 1 đơn vị mỗi kWh. Số liệu một tháng:
| Mục | Số kWh (giả định) | Cách tính | Thành tiền (đơn vị) |
|---|---|---|---|
| Chỗ 1 — căn 5.02 | 120 | 120 × 1 | 120 |
| Chỗ 2 — căn 8.11 | 80 | 80 × 1 | 80 |
| Chỗ 3 — căn 3.07 | 150 | 150 × 1 | 150 |
| Chỗ 4 — căn 10.04 | 50 | 50 × 1 | 50 |
| Tổng bốn công tơ nhỏ | 400 | 400 | |
| Công tơ tổng khu sạc | 412 | 412 | |
| Phần chênh (đèn khu sạc, hao hụt dây) | 12 | Chia theo tỉ lệ số kWh mỗi chỗ | 12 |
Theo tỉ lệ, chỗ 1 chịu thêm 120/400 của 12 đơn vị, tức 3,6 đơn vị; chỗ 3 chịu 4,5; chỗ 2 chịu 2,4; chỗ 4 chịu 1,5. Tổng thu đúng bằng 412 đơn vị toà nhà phải trả cho khu sạc.
Phần chênh nhỏ là bình thường. Nếu một tháng nào đó phần chênh lớn hơn hẳn mọi khi, đó là dấu hiệu cần kỹ thuật kiểm: có thể có thiết bị khác đang lấy điện từ mạch khu sạc, hoặc một công tơ nhỏ ghi sai.
Ghi số công tơ thế nào để không ai nghi ngờ
Tranh cãi tiền điện thường bắt nguồn từ cách ghi, không phải từ con số. Làm theo thứ tự này mỗi kỳ:
- Chọn một ngày cố định trong tháng, ghi cùng giờ, và báo trước trong nhóm cư dân của khu sạc.
- Chụp ảnh từng công tơ, thấy rõ số và mã công tơ, ảnh có thời gian chụp.
- Ghi vào một bảng chung: số kỳ trước, số kỳ này, chênh lệch, đơn giá, thành tiền.
- Gửi bảng và ảnh cho cả nhóm cùng lúc, không gửi riêng từng hộ.
- Cho một khoảng thời gian, ví dụ ba ngày, để ai thấy sai thì hỏi lại.
- Hết thời gian hỏi mới chốt và thu tiền; lưu ảnh và bảng ít nhất một năm.
Nếu có hộ tự xem được công tơ chỗ mình, khuyến khích họ tự chụp lại vào cùng ngày để đối chiếu. Người phụ trách không mất gì, mà cư dân thì yên tâm hơn nhiều.
Đơn giá lấy từ đâu
Đơn giá dùng để chia không phải con số tự đặt. Nó nên bằng đúng số tiền toà nhà thật sự trả cho phần điện của khu sạc, chia cho số kWh phần đó. Nguồn đúng là hoá đơn điện mà bên bán điện gửi cho toà nhà, hoặc cho riêng công tơ khu sạc nếu đã tách hợp đồng.
Biểu giá áp cho toà nhà có thể khác biểu giá điện sinh hoạt mà bạn trả ở căn hộ: tuỳ khu sạc được đăng ký theo mục đích gì, tính theo giờ hay không, toà nhà mua điện theo hình thức nào. Đừng lấy đơn giá căn hộ nhà mình để so rồi kết luận ban quản lý thu sai. Hãy hỏi ban quản lý xin xem hoá đơn của kỳ đó.
Nếu toà nhà có cộng thêm một khoản cho bảo trì khu sạc, khoản đó nên được thông qua công khai và ghi thành dòng riêng, không gộp vào đơn giá điện. Gộp chung khiến ai cũng nghĩ giá điện bị đội lên.
Khi biểu giá của bên bán điện thay đổi, đơn giá chia cũng phải đổi theo, áp từ kỳ hoá đơn có giá mới. Ghi rõ ngày áp dụng trong bảng tháng đó để cư dân đối chiếu được với hoá đơn của chính căn hộ mình.
Hộ mới vào, hộ chuyển đi và hộ chậm trả
Khu sạc chung luôn có người đến người đi. Khi một hộ mới đăng ký giữa kỳ, người phụ trách ghi số công tơ chỗ của họ ngay lúc giao chỗ, chụp ảnh gửi vào nhóm. Không có số khởi điểm, cuối tháng phần điện của người cũ và người mới trộn vào nhau, và không ai chịu phần của mình.
Khi một hộ chuyển đi hoặc trả chỗ, làm ngược lại: ghi số chốt, tính tiền tới ngày đó và thu luôn trước khi họ đi. Với căn hộ cho thuê, nói rõ từ đầu ai đứng tên đăng ký chỗ sạc — chủ nhà hay người thuê — để khi người thuê dọn đi, khoản còn nợ không bị đẩy qua lại.
Với hộ chậm trả, nội quy nên ghi sẵn cách xử lý theo thứ tự: nhắc trong nhóm riêng, nhắc trực tiếp, rồi tạm ngừng quyền dùng chỗ sạc cho tới khi trả đủ. Tạm ngừng quyền dùng là đủ; không cần, và không nên, đưa tên lên nhóm chung của cả toà.
Một mẹo nhỏ giúp giảm chậm trả: thu cùng kỳ với phí quản lý hoặc phí gửi xe, ghi thành một dòng riêng trên phiếu thu. Cư dân quen trả một lần mỗi tháng, ít khi quên hơn là một khoản lẻ tách riêng.
Những lỗi hay gặp khi chia tiền khu sạc
Ghi số không cùng ngày. Công tơ tổng ghi ngày 1, công tơ nhỏ ghi ngày 3 — phần chênh sẽ sai lệch và bị hiểu nhầm là có người lấy trộm điện.
Làm tròn từng dòng. Mỗi hộ làm tròn một ít, cộng lại lệch với hoá đơn. Giữ số lẻ trong bảng, chỉ làm tròn khi thu tiền và ghi rõ cách làm tròn.
Thiết bị lạ cắm vào mạch khu sạc. Máy bơm, máy rửa sàn, quạt của ai đó cắm vào ổ trong khu sạc làm phần chênh tăng vọt. Nội quy nên cấm cắm bất cứ thứ gì ngoài xe đã đăng ký.
Không công khai hoá đơn gốc. Chỉ đưa con số đã tính mà không đưa hoá đơn điện là cách nhanh nhất để mất lòng tin, dù tính đúng.
Đổi cách chia giữa chừng. Muốn đổi từ chia theo lượt sang chia theo kWh thì báo trước một kỳ và áp dụng từ kỳ sau, không sửa ngược kỳ đã thu.
Câu hỏi nên gửi ban quản lý về tiền điện khu sạc
Gửi một lần, bằng văn bản, để có câu trả lời làm căn cứ lâu dài:
- "Khu sạc hiện có công tơ riêng chưa, là một công tơ tổng hay mỗi chỗ một công tơ?"
- "Đơn giá dùng để chia lấy từ hoá đơn nào, cư dân có thể xem hoá đơn gốc mỗi kỳ không?"
- "Phần chênh giữa công tơ tổng và tổng các công tơ nhỏ được chia theo cách nào?"
- "Ngày ghi số cố định là ngày nào, ảnh công tơ có được gửi cho cả nhóm không?"
- "Có khoản phí nào khác ngoài tiền điện, ví dụ bảo trì, và khoản đó đã được thông qua ở đâu?"
- "Khi biểu giá điện thay đổi, đơn giá chia được cập nhật từ kỳ nào?"
Những câu này không mang ý nghi ngờ. Chúng giúp ban quản lý có một quy trình rõ, và giúp cư dân có thể tự kiểm. Khi cả hai bên cùng nhìn một bảng số liệu, hiếm khi còn chuyện cãi nhau.
Câu hỏi thường gặp
Khu sạc chỉ có một công tơ tổng thì chia tiền cho từng hộ thế nào?
Thường chia theo số lượt sạc hoặc số giờ cắm đã ghi sổ. Cách này kém chính xác khi các xe có pin khác nhau. Nếu số hộ dùng nhiều, nên đề nghị lắp thêm đo đếm cho từng chỗ để mỗi hộ trả đúng phần mình.
Vì sao tổng các công tơ nhỏ luôn thấp hơn công tơ tổng?
Vì công tơ tổng còn đo cả đèn khu sạc, hao hụt trên dây dẫn và các thiết bị nhỏ khác trên mạch. Phần chênh nhỏ là bình thường. Nếu nó tăng vọt bất thường, cần kỹ thuật kiểm tra mạch.
Đơn giá khu sạc có giống giá điện sinh hoạt ở căn hộ không?
Không nhất thiết. Đơn giá phụ thuộc biểu giá bên bán điện áp cho toà nhà hoặc cho công tơ khu sạc. Hỏi ban quản lý để xem hoá đơn gốc thay vì so với hoá đơn điện căn hộ nhà mình.
Ai được phép lắp công tơ riêng cho khu sạc?
Việc lắp công tơ, tách mạch phải do thợ điện có chứng chỉ hoặc đơn vị kỹ thuật thực hiện, và khi cần tách hợp đồng thì làm việc với bên bán điện. Cư dân chỉ cần kiểm số và hỏi cách tính.
Có nên cho thu khoán tiền sạc theo tháng không?
Thu khoán đơn giản nhưng không ai biết mình dùng bao nhiêu, dễ sinh cảm giác thiệt thòi ở cả hai phía. Nếu bắt buộc phải khoán tạm, hãy đề nghị lắp ít nhất một công tơ tổng để đối chiếu sau vài tháng.
Thấy tiền điện khu sạc tháng này cao bất thường thì làm gì?
Xin xem ảnh công tơ và hoá đơn gốc kỳ đó, so phần chênh với các tháng trước, hỏi có thiết bị lạ cắm vào mạch không. Nếu vẫn không giải thích được, đề nghị ban quản lý mời kỹ thuật kiểm tra công tơ và mạch điện.