Khi đang sạc xe ở nhà mà điện chập chờn, việc đầu tiên là phân biệt chuyện gì đang xảy ra: mất điện cả khu, aptomat trong nhà nhảy, bộ sạc tự ngắt, hay chỉ là điện áp yếu làm xe sạc chậm. Mỗi chuyện có cách xử lý khác nhau. Điểm chung là không bật lại aptomat liên tục, không cắm xe qua ổn áp hay máy phát khi chưa hỏi, và ghi lại thời điểm để báo đúng người.
Xe điện và bộ sạc có nhiều lớp tự bảo vệ, nên phần lớn trường hợp chúng dừng lại một cách an toàn rồi chờ điện ổn định. Bài này giúp bạn biết lúc nào để yên cho chúng tự xử lý, lúc nào nên dừng sạc, và lúc nào cần báo bên bán điện hay gọi thợ có chứng chỉ.
Bốn hiện tượng hay bị gọi chung là "điện chập chờn"
Nhìn quanh nhà và hàng xóm một chút là phân biệt được:
| Hiện tượng | Nhận ra thế nào | Thường do đâu | Ai xử lý |
|---|---|---|---|
| Mất điện cả khu | hàng xóm cũng tối, đèn đường tắt | sự cố hoặc cắt điện theo lịch của lưới | bên bán điện |
| Aptomat trong nhà nhảy | chỗ sạc hoặc cả nhà mất điện, hàng xóm vẫn sáng, một cần gạt trong tủ bật xuống | quá tải hoặc rò điện | thợ điện nếu lặp lại |
| Bộ sạc tự ngắt, nhà vẫn có điện | đèn trong nhà sáng bình thường, bộ sạc báo lỗi hoặc chờ | điện áp ngoài ngưỡng, lỗi nối đất, bộ sạc tự bảo vệ | đại lý bộ sạc hoặc thợ |
| Xe sạc chậm hơn hẳn, đèn hơi tối | công suất xe báo thấp, đèn trong nhà mờ hơn vào giờ cao điểm | điện áp thấp ở khu vực | bên bán điện |
Nhận ra đúng hiện tượng là đã xong một nửa việc. Gọi thợ điện vì mất điện cả khu thì không giải quyết được gì, còn báo bên bán điện vì aptomat nhà mình nhảy cũng vậy.
Mất điện cả khu khi xe đang sạc
Khi lưới mất điện, bộ sạc tắt, xe nhận biết và dừng phiên sạc. Không có gì phải làm ngay với xe. Đầu cắm có thể vẫn khoá trong cổng sạc cho tới khi có điện lại hoặc bạn mở khoá từ xe; đừng giật mạnh cáp ra. Xem sổ hướng dẫn của xe để biết cách nhả đầu sạc khi mất điện, phòng khi bạn cần đi gấp.
Khi điện có lại, phần lớn xe và bộ sạc tự tiếp tục phiên sạc, nhất là khi vẫn đang trong khung giờ hẹn. Một số bộ sạc cần vài phút khởi động. Sáng ra, kiểm mức pin trên xe hay ứng dụng là đủ.
Trường hợp điện lưới cứ mất rồi có liên tục nhiều lần trong một khoảng ngắn, hãy dừng phiên sạc trên xe hoặc ngắt aptomat của chỗ sạc cho tới khi điện ổn định hẳn. Việc đóng ngắt nhiều lần không có lợi gì cho thiết bị, và bạn không mất gì khi chờ thêm nửa tiếng. Nếu khu bạn hay mất điện vào mùa mưa bão, nên sạc sẵn trước khi thời tiết xấu.
Aptomat nhảy: nhìn cái nào nhảy trước khi bật lại
Chỉ aptomat của chỗ sạc nhảy. Có thể do quá tải trên nhánh đó, do rò điện ở bộ sạc, cáp hay đầu cắm, hoặc do aptomat chống rò làm đúng việc của nó. Bật lại một lần. Nếu nhảy ngay hoặc nhảy lại trong phiên sạc tiếp theo, ngừng dùng và gọi thợ.
Aptomat tổng nhảy khi xe đang sạc và cả nhà đang dùng nhiều điện. Gần như chắc là quá tải: xe cộng bếp, điều hoà, bình nóng lạnh vượt mức đường điện chịu được. Tắt bớt thiết bị, bật lại, rồi hẹn giờ sạc lệch sang khuya. Nếu lặp lại thường xuyên, hỏi thợ về giảm công suất sạc hay chia tải.
Aptomat chống rò nhảy, nhất là sau mưa. Có thể nước đã vào đâu đó trên đường dây, ổ cắm, bộ sạc hay đầu cắm. Đừng bật lại liên tục. Để khô, ngừng sạc, gọi thợ kiểm. Nếu xe vừa lội nước, chờ kỹ thuật viên kiểm xe trước khi sạc.
Aptomat nhảy kèm mùi khét, tiếng nổ lách tách hay vết xém. Không bật lại. Ngắt aptomat tổng nếu làm được an toàn, tránh xa chỗ đó, gọi thợ. Nếu thấy khói hay lửa, đưa mọi người ra ngoài và gọi lực lượng cứu hoả.
Điện áp thấp giờ cao điểm: xe sạc chậm và đèn mờ
Ở một số khu dân cư, vào buổi tối khi mọi nhà cùng bật điều hoà và bếp, điện áp có thể tụt xuống dưới mức bình thường. Bạn thấy đèn hơi mờ, quạt quay chậm hơn, và xe báo công suất sạc thấp hơn hẳn hoặc dừng sạc rồi tự chạy lại. Đó là xe và bộ sạc đang tự bảo vệ, không phải hỏng.
Nhiều bộ sạc và ứng dụng của hãng xe hiển thị điện áp trong lúc sạc. Nếu thấy chỉ số thấp kéo dài, chụp màn hình kèm giờ. Sau đó dời giờ sạc sang khuya, khi cả khu đã giảm tải; thường xe sẽ sạc lại bình thường.
Nếu điện áp thấp xảy ra cả ngày hoặc ảnh hưởng thiết bị khác trong nhà, đây là việc của bên bán điện. Câu nói mẫu: "Nhà em ở khu này, mấy tuần nay buổi tối điện yếu, đèn mờ, thiết bị hay tự ngắt. Em có ghi lại giờ và ảnh chỉ số, nhờ bên mình kiểm tra giúp." Thợ điện trong nhà không sửa được điện áp của lưới, nhưng có thể kiểm xem dây trong nhà có làm tụt áp thêm không.
Ổn áp và máy phát: vì sao không nên cắm xe vào tùy tiện
Nhiều nhà ở vùng điện yếu có sẵn ổn áp cho tủ lạnh, ti vi, hay máy phát điện nhỏ dùng khi mất điện. Ý nghĩ tự nhiên là cắm xe qua đó cho chắc. Không nên làm khi chưa hỏi. Ổn áp dân dụng thường được chọn cho tải nhỏ, còn xe sạc kéo dòng lớn liên tục nhiều giờ; ổn áp quá tải sẽ nóng và có thể hỏng, đồng thời làm chính việc sạc chập chờn hơn.
Máy phát điện nhỏ thì khác về chất lượng điện: điện áp và tần số có thể dao động, nhiều xe và bộ sạc sẽ từ chối sạc hoặc báo lỗi, cũng có trường hợp làm hỏng thiết bị. Ngoài ra, nối máy phát vào điện nhà không đúng cách là nguy hiểm cho cả người sửa đường dây ngoài lưới.
Nếu khu bạn thường xuyên mất điện hoặc điện yếu đến mức cần ổn áp hay máy phát cho xe, đó là câu hỏi cho thợ điện có chứng chỉ và đại lý ủy quyền của hãng xe: "Xe của em có chấp nhận sạc qua thiết bị này không, và nếu có thì phải lắp thế nào cho an toàn?" Đừng tự thử.
Ghi nhật ký sự cố trong vài tuần
Trục trặc điện thường lúc có lúc không, nên lời kể "hôm trước bị một lần" rất khó giúp ai tìm ra nguyên nhân. Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại với các cột sau là đủ:
- Ngày và giờ xảy ra.
- Hiện tượng: mất điện cả khu, aptomat nào nhảy, bộ sạc báo lỗi gì, xe báo gì.
- Lúc đó nhà đang bật những thiết bị lớn nào.
- Thời tiết: nắng, mưa, giông.
- Công suất và điện áp xe hoặc ứng dụng báo, nếu có, kèm ảnh chụp.
- Bạn đã làm gì sau đó và kết quả thế nào.
Sau hai ba tuần, bạn sẽ thấy quy luật: chỉ bị vào buổi tối, chỉ khi bật bếp, chỉ sau mưa. Đưa sổ này cho thợ hoặc bên bán điện, họ khoanh vùng nhanh hơn nhiều.
Đừng quên ghi cả những đêm sạc trơn tru. Biết được mười đêm thì tám đêm ổn, hai đêm lỗi đều rơi vào hôm có giông, giá trị hơn nhiều so với chỉ ghi hai đêm lỗi mà không có gì để so.
Chuẩn bị trước mùa mưa bão và những đợt cắt điện
Ở nơi điện hay chập chờn theo mùa, vài việc nhỏ làm trước giúp bạn đỡ lúng túng khi sự cố đến vào lúc khuya:
- Sạc xe lên mức đủ dùng vài ngày khi dự báo có bão hoặc lịch cắt điện đã được thông báo.
- Biết vị trí aptomat của chỗ sạc và aptomat tổng, dán nhãn rõ, để sẵn đèn pin gần tủ điện.
- Đọc trước trong sổ hướng dẫn cách nhả đầu sạc khi xe mất điện.
- Khi có giông lớn, dừng phiên sạc và cân nhắc ngắt aptomat của chỗ sạc tới khi trời yên.
- Kiểm chỗ sạc ngoài trời sau mưa lớn: nước có đọng gần bộ sạc hay ổ cắm không, nắp che còn kín không.
- Ghi sẵn cách liên hệ bên bán điện, thợ đã lắp và đại lý ở nơi cả nhà cùng biết.
Không việc nào trong danh sách cần dụng cụ hay hiểu biết chuyên môn. Chúng chỉ giúp cả nhà phản ứng bình tĩnh và đúng thứ tự khi điện có vấn đề.
Khi nào gọi thợ, khi nào báo bên bán điện, khi nào gọi đại lý
Một cách chia việc dễ nhớ: chuyện ở ngoài công tơ là của bên bán điện, chuyện trong nhà từ công tơ tới ổ cắm và bộ sạc là của thợ điện có chứng chỉ, chuyện bên trong bộ sạc và xe là của đại lý ủy quyền.
Ví dụ giả định: nhà anh Minh tuần nào cũng có hai ba đêm bộ sạc tự ngắt lúc chín giờ tối. Nhật ký cho thấy chỉ xảy ra khi cả nhà bật điều hoà và bình nóng lạnh, hàng xóm không bị gì. Đó là chuyện trong nhà: thợ đến, đo tải, giảm mức công suất của bộ sạc và đề nghị hẹn giờ sạc từ mười một giờ. Từ đó không còn bị ngắt.
Nếu hàng xóm cũng than đèn mờ, thiết bị chập chờn cùng khung giờ, thì báo bên bán điện, kèm nhật ký. Nếu nhà có điện ổn định, aptomat không nhảy, mà bộ sạc vẫn báo một mã lỗi lặp lại, tra mã đó trong sổ hướng dẫn của bộ sạc rồi liên hệ nơi bán hoặc đại lý. Đừng tự mở bộ sạc ra xem.
Câu hỏi thường gặp
Đang sạc xe mà mất điện có làm hỏng pin không?
Thông thường không. Khi mất điện, bộ sạc tắt và xe dừng phiên sạc một cách an toàn. Khi có điện lại, phần lớn xe tự sạc tiếp. Nếu điện cứ mất rồi có liên tục, nên dừng sạc cho tới khi điện ổn định hẳn.
Mất điện mà đầu sạc vẫn kẹt trong xe thì làm sao?
Nhiều xe khoá đầu sạc khi đang sạc. Xem sổ hướng dẫn của xe để biết cách mở khoá trên màn hình, trên chìa khoá hoặc bằng chốt nhả cơ khí. Không giật mạnh cáp vì có thể làm hỏng đầu cắm và cổng sạc.
Aptomat nhảy khi đang sạc xe thì có nên bật lại ngay không?
Bật lại một lần sau khi nhìn xem aptomat nào nhảy và tắt bớt thiết bị lớn. Nếu nhảy lại, hoặc có mùi khét, tiếng lạ, thì không bật nữa và gọi thợ điện có chứng chỉ kiểm tra nguyên nhân.
Điện yếu buổi tối thì có nên mua ổn áp để sạc xe không?
Không nên tự mua và cắm thử. Ổn áp dân dụng thường không hợp với tải lớn kéo dài của xe. Dời giờ sạc sang khuya trước, báo bên bán điện nếu điện yếu kéo dài, và hỏi thợ cùng đại lý của hãng nếu vẫn muốn dùng thiết bị hỗ trợ.
Có thể sạc ô tô điện bằng máy phát điện gia đình khi mất điện không?
Không nên tự làm. Điện từ máy phát nhỏ có thể dao động, xe dễ từ chối sạc hoặc báo lỗi, và nối máy phát vào điện nhà sai cách gây nguy hiểm. Nếu thật sự cần, hỏi đại lý ủy quyền của hãng và thợ điện có chứng chỉ.
Báo điện yếu cho bên bán điện thì nên chuẩn bị gì?
Ghi lại ngày giờ xảy ra, hiện tượng, ảnh chỉ số điện áp trên bộ sạc hoặc ứng dụng nếu có, và việc hàng xóm có bị giống không. Thông tin cụ thể giúp bên bán điện kiểm tra đúng khu vực và khung giờ.