Việc đầu tiên khi thuê thợ lắp chỗ sạc ô tô điện ở nhà là hỏi họ thuộc đơn vị nào và có chứng chỉ hành nghề điện không, rồi mới bàn đến bộ sạc và giá. Người làm đúng sẽ hỏi lại bạn nhiều câu về xe, về điện nhà và thói quen sạc; người chỉ nói "lắp được, mai làm luôn" mà không hỏi gì là người bạn nên cân nhắc lại.
Bạn không cần biết đi dây hay chọn thiết bị. Việc của bạn là hỏi đủ câu, nghe câu trả lời có rõ ràng không, đọc báo giá cho tách bạch, và thoả thuận trước những chuyện hay vướng sau khi lắp. Dưới đây là bộ câu hỏi đã được nhiều chủ nhà dùng, kèm cách nhận ra câu trả lời đáng tin.
Tìm thợ ở đâu và giấy tờ nên hỏi xem
Có ba nguồn chính. Một là đại lý ủy quyền của hãng xe, nhiều nơi có dịch vụ lắp bộ sạc tại nhà đi kèm khi giao xe. Hai là đơn vị phân phối bộ sạc, thường có đội lắp riêng hoặc thợ liên kết. Ba là thợ điện dân dụng hoặc công ty điện bạn đã quen. Nguồn nào cũng có người làm tốt và người làm ẩu; điều phân biệt là cách họ làm việc, không phải biển hiệu.
Hãy hỏi thẳng, lịch sự: "Anh cho em xem chứng chỉ hoặc giấy tờ hành nghề điện của anh, và đơn vị mình có xuất giấy nghiệm thu, phiếu bảo hành phần lắp đặt không." Người làm đàng hoàng không phật lòng vì câu này. Nếu thợ là người của đại lý, hỏi thêm việc lắp có ảnh hưởng gì đến bảo hành của bộ sạc và của xe không, và ai chịu trách nhiệm nếu có sự cố.
Nên mời hai nơi khảo sát nếu có thời gian. Không phải để ép giá, mà để nghe hai cách nhìn. Khi hai người thợ cùng đề xuất một hướng, bạn yên tâm hơn; khi họ đề xuất khác xa nhau, đó là lúc hỏi kỹ vì sao.
Bảng câu hỏi gửi thợ và cách nghe câu trả lời
In hoặc chép bảng này ra giấy, hỏi lần lượt trong buổi khảo sát. Cột cuối giúp bạn nhận ra câu trả lời cần hỏi thêm.
| Câu hỏi | Vì sao nên hỏi | Câu trả lời đáng yên tâm | Câu trả lời nên hỏi lại |
|---|---|---|---|
| Chỗ sạc có đi đường dây riêng từ tủ điện không? | tải kéo dài nhiều giờ không nên chung với thiết bị khác | có, kèm aptomat riêng ghi rõ trong tủ | "đấu chung vào ổ sẵn có cho nhanh" |
| Có lắp chống rò cho riêng chỗ sạc không, loại gì? | rò điện ở chỗ ẩm ướt là rủi ro chính | có, giải thích được loại phù hợp với bộ sạc | "bộ sạc có sẵn rồi, khỏi cần" |
| Nối đất nhà em đã đạt chưa, anh đo thế nào? | nhiều bộ sạc không chạy hoặc kém an toàn khi nối đất kém | đo bằng dụng cụ, cho bạn xem kết quả | "nhà phố ai cũng vậy, khỏi đo" |
| Với nhà em, công suất sạc nên đặt bao nhiêu? | phải hợp với đường điện và tải buổi tối | hỏi lại tải trong nhà rồi mới trả lời | trả lời ngay mức cao nhất mà không hỏi gì |
| Dây đi nổi hay đi ngầm, qua những chỗ nào? | liên quan thẩm mỹ, đục tường và chống nước | vẽ được đường đi, nói rõ đoạn nào có ống bảo vệ | chưa xem đường đi đã chốt |
| Nếu lắp ngoài trời thì che mưa, chống nước ra sao? | mưa tạt, nắng gắt làm hỏng thiết bị | nói được cấp chống nước của bộ sạc và có mái che | "bộ này chịu mưa thoải mái" |
| Sau khi lắp, anh giao những giấy gì? | cần cho bảo hành và cho người sửa sau này | phiếu bảo hành, biên bản nghiệm thu, sơ đồ đi dây | không có giấy gì |
Câu trả lời "nên hỏi lại" không có nghĩa thợ đó chắc chắn làm sai. Có khi họ chỉ nói vắn tắt. Hỏi thêm một câu "vì sao" là bạn sẽ biết họ hiểu việc mình làm hay đang nói cho xong.
Đọc báo giá cho tách bạch
Một báo giá dễ đọc tách riêng từng hạng mục: bộ sạc (nếu thợ cung cấp), dây dẫn tính theo chiều dài, ống hoặc máng bảo vệ dây, aptomat riêng, thiết bị chống rò, phần làm hoặc cải tạo nối đất, tủ phụ nếu cần, công lắp, đục và trát tường nếu đi ngầm, vận chuyển. Bạn không cần biết giá từng món đắt hay rẻ, chỉ cần biết món nào có, món nào không.
Báo giá chỉ có một dòng "trọn gói lắp bộ sạc" là khó so và khó đòi khi thiếu. Hãy đề nghị: "Anh tách giúp em từng hạng mục, ghi rõ chiều dài dây dự kiến và loại thiết bị bảo vệ." Nếu có phần phát sinh như dây dài hơn dự kiến, hỏi trước cách tính để không bất ngờ.
Một điều hay bị bỏ qua: ai mua bộ sạc. Nếu bạn tự mua bộ sạc rồi thuê thợ lắp, hỏi thợ có nhận lắp thiết bị khách tự mua không và bảo hành phần lắp thế nào. Nếu bộ sạc lỗi sau này, bạn sẽ phải làm việc với nơi bán bộ sạc, còn thợ chỉ chịu phần dây và đấu nối của họ. Ghi rõ ranh giới đó trên giấy.
Vì sao hai báo giá có thể chênh nhau nhiều
Một người tính đường dây riêng từ tủ, người kia định đấu vào ổ sẵn có. Báo giá thấp hơn có khi là vì thiếu hẳn một hạng mục an toàn. Đây là chỗ đầu tiên cần so.
Một người tính làm lại nối đất, người kia không đo. Nối đất là phần nằm dưới đất, không thấy, dễ bị bỏ qua. Hỏi người không tính: "Anh đã đo chưa, kết quả bao nhiêu?"
Đi dây nổi và đi ngầm khác nhau nhiều về công. Đi ngầm gọn đẹp nhưng phải đục, trát, sơn lại. Chọn cách nào là quyền của bạn; chỉ cần hai báo giá cùng một cách thì mới so được.
Khác nhau về loại bộ sạc. Bộ sạc có hoặc không có kết nối mạng, có hoặc không có điều tiết tải, có cáp liền hay chỉ có ổ cắm. So bộ sạc cùng chức năng, đừng so một bộ cơ bản với một bộ đầy đủ.
Một bên đã tính tủ phụ vì tủ hiện tại hết chỗ. Nếu thợ nói tủ điện nhà bạn đã chật, đó thường là nhận xét có cơ sở. Nhìn lại ảnh tủ bạn đã chụp để đối chiếu.
Dấu hiệu nên tìm người khác
Không ai làm hoàn hảo, nhưng có vài câu nói và cách làm cho thấy người thợ đang xem nhẹ phần an toàn. Gặp một trong những dấu hiệu sau, hãy hỏi lại hoặc mời người khác:
- Không hỏi gì về xe, về công suất sạc mà xe nhận được.
- Không xem tủ điện, không hỏi các thiết bị lớn trong nhà.
- Nói "khỏi cần chống rò" hay "khỏi cần nối đất" với chỗ sạc ngoài trời.
- Đề nghị dùng ổ cắm loại to rồi cắm cáp theo xe qua ổ kéo dài cho đỡ phải đi dây.
- Nhận lắp mà không có bất kỳ giấy tờ nào sau khi xong, kể cả phiếu ghi việc đã làm.
- Hứa "độ" cho xe sạc nhanh hơn mức nhà sản xuất cho phép.
- Đòi làm ngay hôm nay vì "mai lên giá" hay "mai không có thợ".
Câu nói mẫu khi muốn dừng lại mà vẫn giữ hoà khí: "Cảm ơn anh đã qua xem. Nhà em cần bàn thêm và xem thêm một phương án nữa, có gì em gọi lại anh."
Những câu thợ tử tế sẽ hỏi lại bạn
Xe nhận sạc AC tối đa bao nhiêu và cổng sạc loại gì? Trả lời bằng sổ hướng dẫn hoặc mục sạc trên màn hình xe. Lắp bộ sạc mạnh hơn mức xe nhận được thì phần dư không dùng tới, chỉ tốn thêm dây và thiết bị.
Mỗi ngày xe chạy khoảng bao nhiêu và đỗ ở nhà mấy tiếng? Câu này quyết định công suất cần thiết. Nhà chạy ít, đỗ cả đêm thường không cần mức cao; nhà chạy dịch vụ thì khác.
Buổi tối nhà bật những gì cùng lúc? Thợ cần biết để tránh cảnh xe sạc cùng lúc với bếp, điều hoà, bình nóng lạnh rồi nhảy aptomat. Danh sách thiết bị bạn chuẩn bị sẵn sẽ dùng ở đây.
Chỗ đặt bộ sạc có bị mưa tạt, nước đọng, xe khác va không? Thợ sẽ nhìn tận nơi, nhưng bạn là người biết chỗ đó mùa mưa ra sao. Kể cho họ nghe về những lần sân ngập hay nước hắt vào.
Sắp tới nhà có định thêm xe điện, lắp điện mặt trời hay sửa nhà không? Biết trước thì thợ chừa đường, chừa chỗ trong tủ, đỡ phải đục lại. Thợ không hỏi câu nào trong năm câu này thì bạn nên chủ động kể.
Thoả thuận trước khi thợ bắt đầu
Những chuyện hay gây khó chịu nhất không phải là kỹ thuật mà là đục tường xong ai dọn, cắt điện cả nhà bao lâu, lắp xong mấy ngày bộ sạc mới về. Ghi những điều này vào tin nhắn hay giấy, trước ngày làm: ngày giờ làm, thời gian phải cắt điện, ai mua thiết bị nào, đi dây theo đường đã thống nhất, dọn vệ sinh sau khi làm, thời gian bảo hành phần lắp đặt.
Ví dụ giả định: chú Tư thuê thợ lắp chỗ sạc ở sân trước. Khi bàn, chú dặn thêm đường dây phải đi sát mép tường, không băng ngang lối đi, và hộp bộ sạc treo cao hơn mức nước sân từng đọng khi mưa lớn. Thợ đồng ý, ghi vào phiếu. Ngày làm, có đoạn thợ định đi tắt cho ngắn, chú chỉ cần giơ tờ phiếu ra là xong, không phải tranh cãi.
Cũng nên hỏi: "Lắp xong anh có hướng dẫn cả nhà em cách bật tắt, cách ngắt điện khi cần không?" Một buổi hướng dẫn mười lăm phút cho mọi người lớn trong nhà là phần việc nên có trong thoả thuận.
Câu hỏi thường gặp
Thợ điện dân dụng bình thường có lắp được bộ sạc ô tô điện không?
Được, nếu họ có chứng chỉ hành nghề điện, hiểu yêu cầu của bộ sạc và làm đủ phần đường dây riêng, chống rò, nối đất. Hỏi xem họ đã lắp chỗ sạc cho nhà nào chưa và có giao giấy nghiệm thu, bảo hành không.
Có nên để đại lý của hãng xe lắp bộ sạc tại nhà thay vì thợ bên ngoài?
Đại lý thường quen thiết bị và quy trình của hãng, giấy tờ rõ ràng. Thợ bên ngoài có thể linh hoạt hơn. Điều quan trọng là người lắp hỏi đủ thông tin, làm đủ hạng mục an toàn và giao giấy tờ, dù là ai.
Báo giá lắp bộ sạc ghi trọn gói có được không?
Được, nhưng nên xin thêm bản tách hạng mục: bộ sạc, dây dẫn và chiều dài, aptomat, chống rò, nối đất, công lắp, đục trát. Có bản tách thì mới biết thiếu gì và dễ so với nơi khác.
Tự mua bộ sạc trên mạng rồi thuê thợ lắp có ổn không?
Ổn nếu bộ sạc hợp với xe và đường điện nhà bạn, và thợ nhận lắp thiết bị khách mua. Khi đó bảo hành bộ sạc thuộc nơi bán, thợ chỉ chịu phần lắp. Ghi rõ ranh giới này trên giấy trước khi làm.
Thợ đề nghị đi dây ngầm trong tường thì có cần lo gì thêm?
Hỏi đường đi cụ thể, có ống bảo vệ không, và xin sơ đồ hoặc ảnh chụp trước khi trát lại. Sau này khoan tường treo đồ hay sửa nhà, bạn cần biết dây nằm ở đâu để tránh.
Thợ không có giấy tờ gì nhưng làm nhanh và quen người giới thiệu thì có nên thuê?
Nên thận trọng. Chỗ sạc ô tô kéo tải lớn nhiều giờ, khi có trục trặc bạn cần biết ai đã làm và làm gì. Ít nhất phải có phiếu ghi hạng mục, thiết bị đã dùng, cách liên hệ và cam kết bảo hành phần lắp.