Muốn biết xe điện của mình tốn bao nhiêu tiền năng lượng, hãy tính tiền mỗi km, không phải tiền mỗi lần sạc. Công thức: số kWh mỗi 100 km (đo từ phía ổ cắm hay trụ sạc) nhân với giá mỗi kWh, chia 100. Với xe xăng, phép tính y hệt: số lít mỗi 100 km nhân giá mỗi lít, chia 100. Đặt hai con số cạnh nhau trên cùng quãng đường bạn hay đi thì mới so được công bằng.
Bài này hướng dẫn tự đo mức tiêu thụ thật của xe trong một tháng, những điều làm con số thay đổi, cách so với xe xăng mà không tự lừa mình, và dùng tiền mỗi km vào việc gì. Chỉ nói tiền năng lượng, không tính bảo dưỡng, bảo hiểm hay khấu hao. Mọi con số giá là "đơn vị" giả định, mức tiêu thụ cũng là giả định không gắn với mẫu xe nào; giá thật xem hoá đơn điện, biểu giá hiện hành, bảng giá trên trụ và giá xăng niêm yết ở cây xăng.
Vì sao tiền mỗi km mới là con số đáng so
Tiền mỗi lần sạc thay đổi theo đủ thứ: sạc từ bao nhiêu phần trăm, sạc ở đâu, lâu hay nhanh. Một lần sạc đầy ở trạm nhanh có thể trông đắt, nhưng nếu nó chở bạn đi gấp ba quãng đường của một lần sạc bù ở nhà thì chưa chắc đắt hơn. Ngược lại, chuyện "tháng này chỉ tốn vài lần sạc" cũng không nói gì nếu tháng đó bạn ít đi.
Tiền mỗi km gom tất cả về một thước đo: bạn trả bao nhiêu để lăn bánh một km. Con số này dùng được cho nhiều việc: so với xe xăng cũ, so giữa sạc nhà và sạc trạm, tính tiền khi chở người đi chung, dự trù chi tiêu tháng tới khi biết sắp đi nhiều. Người chạy dịch vụ càng cần, vì họ nhận tiền theo km hoặc theo chuyến.
Điểm mấu chốt là mức tiêu thụ phải đo từ phía nguồn, tức số kWh mà công tơ hay trụ tính tiền, chứ không phải số trên đồng hồ xe. Đồng hồ xe báo điện đã dùng để chạy, chưa gồm hao hụt khi sạc. Dùng số đồng hồ để tính tiền thì kết quả luôn thấp hơn số tiền bạn thật sự trả.
Tự đo mức tiêu thụ thật trong một tháng
Cách đơn giản nhất, không cần thiết bị đặc biệt, chỉ cần ghi chép đều tay:
- Đầu kỳ: sạc đầy hoặc sạc tới một mức cố định quen thuộc, ghi số km trên đồng hồ tổng.
- Trong kỳ: mỗi lần sạc, ghi số kWh phía nguồn (công tơ phụ, ứng dụng bộ sạc treo tường, lịch sử phiên ở trạm). Nếu chỉ có số xe báo, cộng thêm hao hụt giả định khoảng một phần mười.
- Cuối kỳ: sạc lại tới đúng mức đã chọn ở đầu kỳ, ghi số km trên đồng hồ tổng và số kWh của lần sạc cuối.
- Cộng tất cả số kWh đã sạc trong kỳ, chia cho số km đã đi, nhân 100. Đó là số kWh mỗi 100 km tính từ phía nguồn của xe bạn.
- Ghi kèm điều kiện: tháng nóng hay mát, đi phố hay đường dài, có chở nặng không. Lặp lại vào mùa khác để có hai, ba con số cho từng kiểu đi.
Ví dụ giả định của anh Minh với ô tô điện cỡ nhỏ: một tháng đi 1.200 km, tổng số kWh các lần sạc phía nguồn là 198 kWh. Mức tiêu thụ là 198 chia 1.200 nhân 100, bằng 16,5 kWh mỗi 100 km. Đồng hồ xe báo 15 kWh mỗi 100 km; phần chênh chính là hao hụt khi sạc.
Với xe máy điện, làm tương tự nhưng con số nhỏ hơn nhiều, nên đo kỳ dài hơn, khoảng hai tháng, để sai số của mỗi lần đọc phần trăm không làm lệch kết quả.
Mức tiêu thụ đổi theo cách đi như thế nào
Theo nguyên lý chung, các yếu tố dưới đây làm số kWh mỗi 100 km tăng hay giảm. Mức độ là so sánh tương đối, mỗi xe một khác:
| Điều kiện | Thường làm mức tiêu thụ | Vì sao | Ghi chú khi tự đo |
|---|---|---|---|
| Đi phố chậm, dừng đỗ nhiều | giảm hoặc giữ | Tốc độ thấp ít cản gió, phanh tái sinh thu lại một phần năng lượng | Ô tô điện thường tiết kiệm nhất ở kiểu đi này |
| Chạy đều tốc độ cao | tăng rõ | Cản gió tăng nhanh theo tốc độ | Đo riêng các chuyến đi xa |
| Bật điều hoà mạnh, trời rất nóng | tăng | Máy nén lấy điện từ pin | Ghi chú tháng nóng |
| Chở đủ người, nhiều đồ, leo dốc | tăng | Khối lượng và độ dốc đòi thêm năng lượng | Xuống dốc thu lại được một phần |
| Mưa lớn, đường ngập nhẹ | tăng | Lực cản lăn lớn hơn, bật thêm thiết bị | Không tính những chuyến bất thường vào số trung bình |
| Lốp non hơi | tăng | Lực cản lăn lớn hơn | Kiểm áp suất lốp theo nhãn trên khung cửa xe |
Từ bảng này bạn thấy vì sao một con số chung cho mọi tháng là không đủ. Người đi phố nhiều, thỉnh thoảng mới đi xa nên có hai con số: một cho đi hằng ngày, một cho chuyến dài. Khi dự trù tiền cho chuyến dài, dùng con số thứ hai.
So với xe xăng bằng cùng một phép tính
Phép so công bằng nhất là cùng một người, cùng quãng đường hay đi, đo bằng cùng một cách. Nếu trước đây bạn đi xe xăng, lấy sổ đổ xăng cũ hoặc nhớ lại: đổ đầy, đi bao nhiêu km thì đổ đầy lại, đổ bao nhiêu lít. Chia số lít cho số km nhân 100, ra lít mỗi 100 km. Đừng dùng số quảng cáo của cả hai xe, vì nó được đo trong điều kiện khác hẳn đường của bạn.
Ví dụ giả định: giả sử mỗi kWh điện nhà bạn chịu ở bậc cao là 3 đơn vị, mỗi lít xăng là 25 đơn vị. Xe điện đo được 16,5 kWh mỗi 100 km, tức 49,5 đơn vị mỗi 100 km, khoảng 0,5 đơn vị mỗi km. Xe xăng cũ đo được 7 lít mỗi 100 km, tức 175 đơn vị mỗi 100 km, khoảng 1,75 đơn vị mỗi km. Nếu bạn sạc phần lớn ở trạm nhanh với giả định 6 đơn vị mỗi kWh, xe điện thành 99 đơn vị mỗi 100 km, khoảng cách hẹp lại đáng kể.
Đó là lý do câu trả lời "xe điện rẻ hơn bao nhiêu" không có một con số chung. Nó tuỳ phần trăm bạn sạc ở nhà hay ở trạm, giá bậc điện nhà bạn, và cách bạn đi. Tự tính với số của mình là cách duy nhất có ý nghĩa. Bài này cũng chỉ so tiền năng lượng; các khoản khác của việc sở hữu xe là câu chuyện riêng, không gộp vào đây.
Những cái sai hay gặp khi so
Dùng số đồng hồ xe thay cho số phía nguồn. Bỏ sót hao hụt khi sạc, làm xe điện trông rẻ hơn thực tế khoảng một phần mười.
Dùng giá điện bậc đầu. Phần sạc xe cộng thêm lên trên điện sinh hoạt nên chịu giá bậc cao. Lấy giá bậc đầu là tính thấp đi nhiều nhất.
Quên phần sạc ở trạm. Người ở chung cư hay đi xa thường xuyên có thể sạc ở trạm phần lớn thời gian. Tiền mỗi km phải là trung bình có trọng số: phần trăm sạc nhà nhân giá nhà, phần trăm sạc trạm nhân giá trạm.
So xe điện đi phố với xe xăng đi đường trường. Hai kiểu đi cho mức tiêu thụ khác nhau ở cả hai loại xe. So phải cùng kiểu đường.
Đo quá ngắn. Một tuần có thể trúng mấy ngày mưa, một chuyến đi xa. Đo ít nhất một tháng, tốt hơn là hai mùa.
Tính cả tiền gửi xe ở trạm vào tiền điện rồi đem so với xăng. Gửi xe ở bãi có trạm sạc là khoản riêng. Nếu xe xăng cũng phải gửi ở bãi đó thì khoản này như nhau, không nên cộng một phía.
Khi con số tự đo trông đáng ngờ
Đo xong mà ra con số lạ, cao hơn hẳn đồng hồ xe báo hay thấp hơn cả số công bố, thì nên soát lại cách đo trước khi tin. Sai hay gặp nhất là đầu kỳ và cuối kỳ không sạc tới cùng một mức. Bắt đầu ở 80% mà kết thúc ở 60% thì có một phần năm pin đã dùng mà không có lần sạc nào ghi lại, mức tiêu thụ tính ra sẽ thấp giả. Ngược lại, kết thúc cao hơn lúc bắt đầu thì con số bị đội lên.
Sai thứ hai là sót một lần sạc: sạc nhờ ở nhà người quen, sạc ở cơ quan mà quên ghi. Quãng đường vẫn tính đủ mà điện thì thiếu, nên kết quả thấp. Sai thứ ba là đọc nhầm đơn vị, lấy số Wh trên một số bộ sạc tưởng là kWh. Mỗi lần ghi, nhìn kỹ dấu phẩy và chữ đơn vị.
Một cách kiểm chéo nhanh: lấy mức tiêu thụ đồng hồ xe báo trong cùng kỳ, nhân thêm hao hụt giả định. Nếu con số tự đo của bạn nằm gần đó, cách đo ổn. Nếu lệch gấp rưỡi, xem lại sổ ghi trước khi rút ra bất cứ kết luận nào về xe hay về giá điện.
Dùng con số tiền mỗi km vào việc gì
Có tiền mỗi km rồi, bạn dự trù chi tiêu dễ hơn hẳn. Tháng tới phải đi công tác thêm 500 km, nhân với tiền mỗi km kiểu đi xa là biết cần để dành bao nhiêu cho tiền sạc. Con đi học thêm ở chỗ xa, mỗi ngày thêm 10 km đưa đón, nhân ra cả tháng là biết phần tăng.
Khi chở đồng nghiệp đi chung, tiền mỗi km là cách chia sòng phẳng, ai đi bao nhiêu góp bấy nhiêu, không ai phải ngại. Câu nói mẫu: "Xe em tính ra tiền điện chừng nửa đơn vị một cây số, đoạn từ nhà anh tới công ty mười hai cây, mỗi tháng anh góp theo số ngày đi là được." Rõ ràng và không ai thấy bị tính thêm.
Tiền mỗi km cũng giúp bạn quyết định có nên ghé trạm nhanh trên đường hay chờ về nhà sạc. Nếu chỉ thiếu vài chục km, sạc bù một ít ở trạm cho đủ về tới nhà rồi sạc đầy bằng điện nhà thường rẻ hơn sạc đầy ở trạm. Bạn không cần nhớ số thật, chỉ cần nhớ tỉ lệ giữa hai mức giá là đủ để quyết.
Câu hỏi thường gặp
Mức tiêu thụ kWh/100 km trên đồng hồ xe có dùng để tính tiền được không?
Dùng được để ước nhanh, nhưng sẽ thấp hơn thực tế vì chưa gồm hao hụt khi sạc. Muốn tính tiền sát, hãy cộng thêm khoảng một phần mười, hoặc tự đo bằng tổng số kWh phía nguồn chia cho quãng đường.
Đo mức tiêu thụ của xe máy điện thế nào khi xe không báo kWh?
Ghi số phần trăm trước và sau mỗi lần sạc, nhân với dung lượng pin dùng được trong sổ hướng dẫn, cộng hao hụt giả định. Đo trong khoảng hai tháng rồi chia tổng kWh cho tổng km để sai số đọc phần trăm không làm lệch kết quả.
Sạc ở trạm nhiều thì tiền mỗi km tính thế nào?
Tính trung bình theo tỉ lệ. Ví dụ bảy phần mười điện sạc ở nhà, ba phần mười ở trạm, thì giá trung bình mỗi kWh bằng bảy phần mười giá nhà cộng ba phần mười giá trạm. Nhân giá trung bình này với mức tiêu thụ.
Tại sao tháng nóng tiền điện mỗi km lại cao hơn?
Điều hoà lấy điện từ pin nên mức tiêu thụ tăng, hệ thống làm mát pin cũng chạy nhiều hơn khi sạc. Thêm nữa, tháng nóng nhà dùng điện nhiều, phần sạc xe có thể rơi vào bậc giá cao hơn.
So xe điện với xe xăng có nên tính cả bảo dưỡng không?
Đó là phép so khác, rộng hơn tiền năng lượng. Tiền mỗi km ở đây chỉ gồm điện hoặc xăng. Muốn so toàn bộ chi phí sở hữu, bạn cần thêm các khoản khác và nên làm thành một bảng riêng.
Bao lâu nên đo lại mức tiêu thụ một lần?
Mỗi khi đổi mùa, đổi kiểu đi như chuyển chỗ làm, hoặc sau khi thay lốp. Đo lại một tháng là đủ. Giữ các con số cũ để thấy mức tiêu thụ của xe theo thời gian.