Quán có ba cách chính: cho sạc miễn phí kèm điều kiện mua hàng và giới hạn thời gian, thu theo số kWh xe nhận, hoặc thu theo thời gian chiếm trụ. Cách nào hợp tuỳ vào thiết bị có đo được kWh không, khách ở lại bao lâu, và quán muốn khu sạc là tiện ích kéo khách hay là một dịch vụ riêng. Dù chọn cách nào, quán cần tự tính được chi phí điện mỗi phiên và niêm yết rõ trước khi khách cắm.
Bài dùng "đơn vị" giả định cho mọi phép tính. Giá điện thật của quán xem trên hoá đơn và biểu giá hiện hành của bên bán điện; nếu thu tiền khách, hỏi cơ quan thuế và tra quy định hiện hành về việc bán dịch vụ sạc trước khi niêm yết.
Ba cách thu: khách hiểu thế nào, quán cần gì
Bảng so theo góc của khách và của quán. Không cách nào đúng cho mọi nơi.
| Cách thu | Khách hiểu thế nào | Quán cần gì | Điều dễ vướng |
|---|---|---|---|
| Miễn phí kèm mua hàng | Dễ hiểu, thấy được chiều | Quy định thời gian tối đa, người trông | Khách sạc lâu mà mua ít, tiền điện khó kiểm |
| Theo kWh | Công bằng: nhận bao nhiêu trả bấy nhiêu | Trụ hoặc công tơ đo được kWh từng phiên | Cần kiểm quy định về bán dịch vụ sạc, hoá đơn |
| Theo giờ | Đơn giản, nhìn đồng hồ là biết | Ghi giờ cắm, giờ rút | Xe nhận chậm thấy thiệt, xe nhận nhanh được lợi |
| Kết hợp: kWh cộng phí chiếm chỗ | Rõ nhưng phải giải thích | Thiết bị đo, nội quy rõ ràng | Khách mới dễ bất ngờ nếu không được báo trước |
Nhiều quán bắt đầu bằng miễn phí để xem nhu cầu, rồi chuyển sang cách khác khi đã có số liệu vài tháng. Lúc chuyển là lúc cần báo trước cho khách quen.
Tự tính chi phí điện của một phiên sạc
Công thức gốc: chi phí điện của phiên bằng số kWh qua công tơ nhân với giá mỗi kWh quán đang trả. Số kWh qua công tơ luôn nhỉnh hơn số kWh vào pin vì hao trên dây và bộ chuyển đổi, nên khi chỉ biết số kWh trụ báo thì cộng thêm một phần hao hụt.
Ví dụ giả định: giả sử mỗi kWh điện quán trả là 1 đơn vị, một ô tô sạc AC nhận 12 kWh trong hai tiếng, hao hụt giả định khoảng một phần mười. Điện qua công tơ khoảng 13,2 kWh, chi phí điện khoảng 13,2 đơn vị. Một xe máy điện sạc 1,5 kWh, cộng hao hụt thì khoảng 1,7 đơn vị.
Chi phí thật của khu sạc còn có phần không tính theo phiên: tiền thiết bị, công lắp, bảo trì, chỗ đỗ dành riêng, thời gian nhân viên. Bài này không tính các phần đó bằng số, nhưng khi đặt mức thu, chủ quán nên liệt kê chúng ra để thấy tiền điện chỉ là một phần.
Bảng phép tính giả định cho vài kiểu phiên
Mọi con số dưới đây là ví dụ giả định, đơn giá 1 đơn vị mỗi kWh, hao hụt một phần mười. Thay bằng số thật của quán khi tự tính.
| Phiên | kWh vào pin | Hao hụt | kWh qua công tơ | Chi phí điện |
|---|---|---|---|---|
| Xe máy điện, khách ngồi một tiếng | 0,6 | 0,06 | 0,66 | 0,66 đơn vị |
| Xe máy điện, sạc gần đầy | 1,5 | 0,15 | 1,65 | 1,65 đơn vị |
| Ô tô điện, sạc AC một tiếng | 6 | 0,6 | 6,6 | 6,6 đơn vị |
| Ô tô điện, sạc AC ba tiếng | 18 | 1,8 | 19,8 | 19,8 đơn vị |
Đọc bảng theo hàng ngang: từ kWh vào pin cộng hao hụt ra kWh qua công tơ, nhân đơn giá ra chi phí. Phần hao hụt thật của quán biết được bằng cách so công tơ riêng với tổng số kWh trụ báo trong một tuần; có nơi thấp hơn, có nơi cao hơn ví dụ, tuỳ thiết bị và chiều dài dây.
Khi biết chi phí điện theo từng kiểu phiên, quán dễ đặt giới hạn hợp lý cho sạc miễn phí, ví dụ miễn phí trong một tiếng đầu, và hiểu vì sao một xe ô tô sạc cả buổi chiều tốn điện bằng hàng chục lượt xe máy.
Miễn phí kèm mua hàng: đặt giới hạn rõ ngay từ đầu
Sạc miễn phí là cách đơn giản và dễ được khách quý. Nhưng không có giới hạn thì sớm muộn sẽ gặp khách gọi một ly nước rồi để xe cắm cả buổi, chiếm luôn chỗ của khách khác. Giới hạn nên ghi rõ: miễn phí cho khách đang dùng dịch vụ tại quán, tối đa một hoặc hai tiếng, báo nhân viên trước khi cắm.
Cách giữ giới hạn mà không mất lòng: nhân viên ghi giờ cắm lên một tấm thẻ nhỏ kẹp ở trụ hoặc ghi vào sổ, tới gần giờ thì nhắc nhẹ. Nếu khách muốn sạc thêm, quán có thể cho tiếp khi không có ai chờ, hoặc chuyển sang mức thu đã niêm yết. Khách được hỏi ý thì thường tự rời trụ sớm hơn khách bị nhắc giờ.
Với xe máy điện, miễn phí thường nhẹ nhàng hơn vì mỗi phiên tốn ít điện. Với ô tô điện, nên tính trước theo bảng trên để biết một chiều đông khách tốn bao nhiêu đơn vị, rồi so với doanh thu đồ uống của nhóm khách đó.
Thu theo kWh hoặc theo giờ: điều kiện và công bằng
Thu theo kWh công bằng nhất với khách vì trả đúng phần nhận, nhưng cần thiết bị đo được kWh từng phiên một cách tin cậy, thường là trụ có đồng hồ đo hoặc công tơ riêng cho mỗi điểm. Việc bán dịch vụ sạc theo kWh có thể có quy định riêng về đăng ký, hoá đơn; tra quy định hiện hành và hỏi cơ quan thuế trước khi làm.
Thu theo giờ dễ làm vì chỉ cần ghi giờ cắm, giờ rút. Nhưng hai xe cắm cùng một tiếng có thể nhận lượng điện rất khác nhau tuỳ bộ sạc trên xe; xe nhận chậm thấy thiệt. Cách dung hoà thường gặp là nói rõ công suất tối đa của trụ và nhắc khách rằng mỗi xe nhận được bao nhiêu là tuỳ bộ sạc gắn trên xe.
Thu theo giờ còn có tác dụng phụ là khuyến khích khách rời trụ khi đã đủ, điều mà thu theo kWh không làm được. Vì vậy nhiều nơi dùng kết hợp: tính theo kWh trong lúc sạc, và tính thêm phí chiếm chỗ nếu xe đã đầy mà vẫn đỗ quá thời gian cho phép.
Niêm yết và nói với khách
Niêm yết trước khi khách cắm. Tấm biển ở khu sạc ghi cách tính, mức thu, thời gian tối đa, cách thanh toán. Khách biết trước thì không thấy bị bất ngờ lúc tính tiền.
Một câu nhân viên thuộc lòng. "Dạ, quán mình cho sạc miễn phí một tiếng cho khách dùng nước, quá giờ thì tính theo bảng ở trụ ạ. Anh chị cần em ghi giờ cắm không?"
Ghi lại mỗi phiên. Giờ cắm, giờ rút, số kWh nếu đo được, số tiền. Sổ này giúp trả lời khi khách thắc mắc và giúp chủ quán xem lại cách thu sau vài tháng.
Thanh toán gọn. Tiền sạc nên tính chung vào hoá đơn đồ uống hoặc ghi một dòng riêng trên cùng hoá đơn, để khách không phải trả hai lần ở hai chỗ. Nếu dùng ứng dụng của mạng trạm sạc thì nói rõ phần nào trả qua ứng dụng, phần nào trả ở quầy.
Đừng để nhân viên tự đặt giá. Mức thu, thời gian miễn phí, trường hợp ngoại lệ phải do chủ quán quyết và ghi ra. Mỗi ca một kiểu thì khách quen sẽ so sánh và thắc mắc. Trường hợp chưa có trong quy định thì nhân viên hỏi quản lý trước rồi mới trả lời khách.
Đổi cách thu thì báo trước. Dán thông báo trước vài tuần, nhân viên nhắc khách quen. Đổi đột ngột dễ làm khách quen thấy bị đối xử khác.
Khách quen, khách chạy dịch vụ: có nên có mức riêng
Quán gần khu văn phòng hay bến xe thường có một nhóm khách ghé đều: tài xế chạy dịch vụ, người giao hàng đi xe máy điện, nhân viên văn phòng gần đó. Nhóm này sạc thường xuyên, quan tâm tới sự ổn định hơn là mức thu từng lần.
Có quán làm thẻ tích điểm, cứ đủ một số lần thì một lần sạc miễn phí; có quán dành khung giờ vắng cho nhóm khách quen sạc lâu hơn. Dù làm cách nào, nên ghi rõ thành quy định cho mọi người cùng biết, tránh việc khách mới thấy người khác được ưu tiên mà không hiểu vì sao.
Với người giao hàng, điều họ cần nhất thường là một chỗ cắm chắc chắn có, đúng giờ nghỉ trưa, chứ không phải giá thấp. Một khung giờ giữ chỗ trưa cho nhóm này có khi được quý hơn mọi mức giảm giá.
Anh Minh từng cho mười tài xế quen đăng ký lượt sạc trưa trong một cuốn sổ ở quầy. Không ai phải đứng chờ, quán biết trước giờ nào trụ bận, và khách vãng lai được báo ngay khi trụ đã kín lượt.
Xem lại cách thu sau ba tháng
Sau ba tháng chạy, chủ quán đã có ba thứ để nhìn: sổ ghi phiên sạc, chỉ số công tơ riêng của khu sạc theo tuần, và cảm nhận của nhân viên về chuyện chiếm chỗ, phàn nàn. Đó là lúc quyết giữ nguyên hay đổi.
Những câu nên tự hỏi: số phiên mỗi ngày có tăng không, ô tô hay xe máy chiếm phần lớn, khách sạc có ngồi lâu và gọi thêm đồ không, có ngày nào trụ bị chiếm cả buổi không, tiền điện khu sạc chiếm bao nhiêu phần hoá đơn tổng. Mỗi câu trả lời gợi ý một chỉnh sửa nhỏ: rút ngắn thời gian miễn phí, thêm phí chiếm chỗ, dành giờ riêng cho khách quen, hoặc giữ nguyên.
Nghe thêm nhân viên: họ là người phải nhắc khách, giải thích mức thu, nhận phàn nàn. Một cách thu mà nhân viên thấy khó nói thành lời thường cũng là cách khách thấy khó hiểu.
Đổi gì thì đổi từng thứ một và ghi lại ngày đổi, để tháng sau biết thay đổi nào có tác dụng. Đổi nhiều thứ cùng lúc thì không biết cái nào đúng, cái nào sai.
Câu hỏi thường gặp
Cho khách sạc miễn phí có tốn nhiều điện không?
Tuỳ loại xe và thời gian. Theo ví dụ giả định, một lượt xe máy điện tốn rất ít, còn một ô tô sạc AC vài tiếng tốn bằng hàng chục lượt xe máy. Nên đặt giới hạn thời gian và theo dõi công tơ riêng của khu sạc vài tháng đầu.
Thu tiền sạc theo kWh cần thiết bị gì?
Cần trụ có đồng hồ đo kWh từng phiên đáng tin cậy, hoặc công tơ riêng cho mỗi điểm sạc. Ngoài thiết bị, cần tra quy định hiện hành về bán dịch vụ sạc và hỏi cơ quan thuế về hoá đơn trước khi niêm yết.
Thu theo giờ có công bằng với khách không?
Không hoàn toàn, vì mỗi xe nhận một công suất khác nhau tuỳ bộ sạc trên xe. Có thể làm cho dễ chịu hơn bằng cách ghi rõ công suất tối đa của trụ, và nói trước với khách rằng lượng điện nhận được tuỳ từng xe.
Làm sao tự tính chi phí điện của một lần khách sạc?
Lấy số kWh trụ báo, cộng thêm một phần hao hụt trên dây và bộ chuyển đổi, rồi nhân với giá mỗi kWh quán đang trả theo hoá đơn. Đối chiếu với công tơ riêng của khu sạc mỗi tuần để biết phần hao hụt thực tế.
Có nên thu phí khi xe đã sạc đầy mà vẫn đỗ ở trụ không?
Nhiều nơi làm vậy để trụ được quay vòng. Nếu thu, cần niêm yết rõ thời gian cho phép sau khi đầy, mức thu và cách báo cho khách, và nhân viên phải nhắc trước. Không nên thu bất ngờ khi khách chưa được báo.