Muốn biết chính xác xe điện tốn bao nhiêu tiền sạc, cách chắc nhất là ghi mỗi lần sạc vào một sổ với chín cột cố định, mỗi lần mất chừng ba mươi giây, rồi cuối tháng làm bốn phép tính. Không ứng dụng nào làm thay được trọn việc này, vì bạn sạc ở nhiều nơi: nhà, cơ quan, trạm của các mạng khác nhau, nhà người thân. Mỗi nơi giữ một phần dữ liệu; sổ của bạn là chỗ duy nhất gom đủ.
Bài này đưa mẫu chín cột kèm chỗ lấy số liệu, cách ghi nhanh nhất cho người bận, bốn phép tính cuối tháng, một tháng ví dụ của chú Tư, và những điều sổ ghi tiết lộ mà bạn không thấy nếu chỉ nhìn từng lần trừ tiền. Mọi con số tiền là "đơn vị" giả định.
Ghi để làm gì
Lý do đầu tiên là biết tiền thật. Nhiều người chỉ biết tổng tiền nạp vào ví trong ứng dụng và tiền điện cả nhà, không tách được phần nào là xe. Sổ ghi trả lời được câu hỏi đơn giản nhất mà người hỏi thì nhiều nhất: một tháng xe tốn bao nhiêu tiền sạc.
Lý do thứ hai là thấy được thói quen. Sổ cho bạn thấy bao nhiêu phần trăm điện sạc ở nhà, bao nhiêu ở trạm, bao nhiêu lần bị tính phí chiếm chỗ, trạm nào thường đắt hơn. Những điều đó dẫn tới thay đổi nhỏ nhưng đều đặn, như cắm sạc ngay khi về nhà hoặc đặt nhắc giờ rời trụ.
Lý do thứ ba là có bằng chứng. Khi tiền bị trừ mà không sạc được, khi hoá đơn điện tăng bất thường, khi chia tiền với người khác, một sổ ghi đều đặn với giờ giấc, số kWh, ảnh chụp đi kèm giúp mọi cuộc trao đổi ngắn gọn và sòng phẳng. Không ai cãi nhau với một bảng số có ngày giờ rõ ràng.
Còn một lý do ít ai nghĩ tới: sổ giúp bạn trả lời người khác. Hàng xóm, đồng nghiệp sắp mua xe điện thường hỏi "một tháng tốn bao nhiêu tiền sạc". Có sổ, bạn đưa ra con số thật của chính mình kèm điều kiện đi lại, thay vì một câu ước chừng dễ gây hiểu lầm.
Chín cột nên có
Mẫu dưới đây đủ dùng cho cả xe máy điện lẫn ô tô điện. Cột nào không có số liệu thì để trống, đừng bỏ cả dòng:
| Cột | Ghi gì | Lấy ở đâu |
|---|---|---|
| 1. Ngày, giờ bắt đầu | ngày và giờ cắm sạc | đồng hồ điện thoại |
| 2. Nơi sạc | nhà, cơ quan, tên gợi nhớ của trạm, nhà người thân | tự ghi, dùng tên ngắn cố định |
| 3. Loại sạc | ổ thường, bộ sạc treo tường, AC công cộng, DC | nhìn trụ hoặc tự biết |
| 4. Phần trăm đầu, cuối | ví dụ 25% lên 80% | đồng hồ xe |
| 5. Số km tổng | số trên đồng hồ tổng quãng đường lúc cắm sạc | đồng hồ xe |
| 6. kWh phía nguồn | số kWh tính tiền | trụ, lịch sử phiên, công tơ phụ, ứng dụng bộ sạc |
| 7. Tiền điện | số tiền của riêng phần điện | ứng dụng trạm; ở nhà tính theo giá bậc cao nhất |
| 8. Phí khác | gửi xe, chiếm chỗ, phí phiên, phần góp khi sạc nhờ | vé gửi, ứng dụng, thoả thuận |
| 9. Ghi chú | trời nóng, lạnh, trụ chậm, lỗi, mã phiên nếu có vấn đề | tự ghi |
Cột 5 là cột hay bị bỏ nhất mà lại quan trọng nhất cho phép tính tiền mỗi km. Cột 9 nhìn có vẻ thừa nhưng là cột giúp bạn giải thích những tháng bất thường, và là chỗ ghi mã phiên khi cần khiếu nại.
Ghi nhanh trong ba mươi giây
Chọn một chỗ ghi duy nhất. Sổ tay nhỏ trong hộc xe, một bảng tính trên điện thoại, hoặc ghi chú có sẵn. Chỗ nào cũng được, miễn là chỉ một chỗ. Ghi chỗ này một ít chỗ kia một ít là cuối tháng không gom nổi.
Chụp ảnh thay vì gõ khi vội. Lúc rút cáp ở trạm, chụp màn hình trụ hoặc trang phiên trong ứng dụng, chụp thêm đồng hồ xe. Tối về hoặc cuối tuần chép vào sổ một lượt. Ảnh có ngày giờ nên không lo nhầm.
Ở nhà chỉ cần ghi khi cắm và khi rút. Với sạc nhà, ghi phần trăm và số km lúc cắm, phần trăm lúc rút. Số kWh lấy từ công tơ phụ hoặc ứng dụng bộ sạc; nếu không có thì để trống, cuối tháng ước từ phần trăm.
Dùng tên trạm ngắn cố định. Đặt cho mỗi trạm quen một tên gọi riêng, ví dụ "trạm bãi xe công ty", "trạm cây xăng đầu làng". Tên cố định thì cuối tháng lọc theo trạm mới dễ.
Đừng cố hoàn hảo. Thiếu một hai dòng trong tháng không sao. Sổ ghi tám phần mười số lần sạc vẫn tốt hơn rất nhiều so với không ghi gì.
Bốn phép tính cuối tháng
Cuối tháng dành mười lăm phút, làm lần lượt:
- Tổng tiền sạc: cộng cột 7 và cột 8. Đây là con số trả lời câu "xe tốn bao nhiêu tiền sạc tháng này".
- Tiền trung bình mỗi kWh: lấy tổng tiền chia tổng cột 6. So với giá điện nhà để thấy bạn đang trả cao hơn bao nhiêu vì sạc ngoài.
- Tiền mỗi km: lấy số km tổng của dòng đầu tháng sau trừ dòng đầu tháng này, ra quãng đường; tổng tiền chia quãng đường.
- Tỉ lệ theo nơi sạc: cộng cột 6 theo từng loại ở cột 3, chia cho tổng kWh. Ra phần trăm điện sạc ở nhà, ở AC công cộng, ở DC.
Bốn con số này đủ để so tháng này với tháng trước, và đủ để nhận ra khi có gì thay đổi. Nếu dùng bảng tính, đặt sẵn công thức ở dòng cuối thì mỗi tháng chỉ cần nhìn.
Với tiền điện sạc ở nhà, tháng nào có hoá đơn mới thì cập nhật lại đơn giá theo bậc cao nhất trên hoá đơn đó rồi tính lại cột 7 cho các dòng sạc nhà. Đừng dùng một đơn giá cố định cho cả năm, vì bậc nhà bạn chạm tới thay đổi theo mùa. Phần chênh này nhỏ ở mỗi dòng, nhưng cộng cả tháng có thể làm tiền mỗi km lệch thấy rõ.
Một tháng của chú Tư
Chú Tư chạy xe dịch vụ bằng ô tô điện cỡ nhỏ, có chỗ sạc ở nhà. Tháng vừa rồi sổ của chú có 34 dòng. Ví dụ giả định với giá ở nhà 3 đơn vị mỗi kWh, AC công cộng 4,5 đơn vị, DC 6 đơn vị. Tổng số kWh phía nguồn là 620, chia ra 380 kWh ở nhà, 60 kWh AC công cộng, 180 kWh DC. Tiền điện là 1.140 cộng 270 cộng 1.080, bằng 2.490 đơn vị. Phí khác: gửi xe 45 đơn vị, chiếm chỗ ba lần tổng 30 đơn vị. Tổng 2.565 đơn vị.
Tiền trung bình mỗi kWh là 2.565 chia 620, khoảng 4,1 đơn vị, cao hơn giá nhà hơn một phần ba. Quãng đường tháng là 3.900 km, nên tiền mỗi km khoảng 0,66 đơn vị. Tỉ lệ sạc nhà khoảng 61%.
Nhìn kỹ cột 9, chú thấy cả ba lần bị tính phí chiếm chỗ đều ở cùng một trạm DC, cùng giờ ăn trưa: chú cắm sạc rồi vào quán, ăn xong mới ra. Và 180 kWh DC có tới gần một nửa là những lần nạp lúc chiều muộn khi pin còn đủ chạy nốt ca rồi về nhà. Tháng sau chú đặt nhắc giờ trên điện thoại khi sạc buổi trưa, và chỉ sạc DC khi pin không đủ hết ca. Không đổi xe, không đổi nghề, chỉ đổi hai thói quen nhờ đọc sổ.
Những điều sổ hay tiết lộ
Phí phụ nhiều hơn bạn tưởng. Từng lần thì vé gửi xe hay phí chiếm chỗ nhìn nhỏ, nhưng cộng cả tháng có khi bằng mấy lần sạc. Cột 8 thường là cột làm người ghi ngạc nhiên nhất.
Một trạm quen hoá ra đắt. Lọc theo cột 2 và chia tiền cho kWh từng trạm, bạn có thể thấy trạm tiện đường nhất lại có giá thực cao nhất vì tính theo phút hoặc vì xe nhận chậm ở trụ đó.
Hao hụt ở nhà tăng dần. So kWh phía nguồn với phần trăm nạp qua các tháng. Nếu tỉ lệ hao cứ nhích lên mà thời tiết không đổi, đó là lúc nhờ thợ điện kiểm đường sạc ở nhà, hoặc nhờ đại lý ủy quyền kiểm bộ sạc trên xe.
Mức tiêu thụ đổi theo mùa. Tiền mỗi km tháng nóng và tháng mát chênh nhau thấy rõ. Biết vậy thì dự trù chi tiêu theo mùa, khỏi giật mình khi tháng nóng tốn hơn.
Tỉ lệ sạc nhà trượt dần. Bận rộn, lười cắm, rồi quen ghé trạm. Sổ cho thấy điều đó bằng con số, sớm hơn nhiều so với lúc bạn tự nhận ra.
Giữ sổ bao lâu và dùng khi có tranh chấp
Giữ sổ ít nhất một năm để thấy được sự khác nhau giữa các mùa. Tháng nóng, tháng mưa, tháng Tết có những con số rất khác; có đủ mười hai tháng bạn mới có trung bình đáng tin. Ảnh chụp màn hình thì giữ tới khi chắc chắn không còn thắc mắc gì với phiên đó, thường là vài tháng.
Khi cần khiếu nại một phiên sạc ở trạm, trích dòng tương ứng trong sổ, kèm ảnh chụp và mã phiên, gửi bộ phận hỗ trợ của mạng trạm sạc. Khi hoá đơn điện nhà tăng bất thường, đặt tổng kWh sạc nhà trong tháng cạnh phần tăng trên hoá đơn để biết có phải do xe không, trước khi hỏi bên bán điện.
Khi chia tiền với người khác, như chủ nhà trọ, đồng nghiệp đi chung xe, người thân cho sạc nhờ, sổ là cơ sở để hai bên nhìn cùng một con số. Câu nói mẫu: "Tháng này em sạc ở nhà mình tổng cộng 42 số, em ghi đủ ngày giờ đây, mình tính theo giá đã thống nhất nhé." Rõ ràng như vậy thì không ai phải ngại.
Câu hỏi thường gặp
Có cần ghi cả những lần sạc ở nhà không?
Nên ghi, vì phần lớn điện của nhiều xe được sạc ở nhà. Bỏ phần đó thì không tính được tiền mỗi km và không biết tỉ lệ sạc nhà với sạc ngoài. Ở nhà chỉ cần ghi phần trăm và số km lúc cắm, phần trăm lúc rút.
Không có công tơ phụ thì cột kWh ở nhà ghi thế nào?
Lấy phần trăm tăng lên nhân với dung lượng pin dùng được trong sổ hướng dẫn, rồi cộng khoảng một phần mười cho hao hụt. Nếu xe hoặc bộ sạc treo tường có ghi số kWh mỗi phiên thì dùng số đó cho chính xác hơn.
Ghi bằng sổ giấy hay bảng tính trên điện thoại tốt hơn?
Cái nào bạn duy trì được thì tốt hơn. Bảng tính tiện cho phép tính cuối tháng, sổ giấy tiện khi ghi nhanh trong xe. Quan trọng là chỉ dùng một chỗ duy nhất và ghi đều tay.
Ứng dụng của trạm sạc đã có lịch sử phiên, có cần ghi thêm không?
Lịch sử phiên chỉ có phần sạc ở mạng đó. Nếu bạn sạc ở nhà, ở cơ quan hoặc nhiều mạng khác nhau thì không ứng dụng nào gom đủ. Sổ của bạn là nơi duy nhất có toàn bộ các lần sạc.
Bao lâu thì sổ ghi bắt đầu có ích?
Ngay sau tháng đầu tiên bạn đã có tổng tiền và tiền mỗi km. Sau ba tháng bạn thấy được thói quen; sau một năm bạn có trung bình theo mùa, đủ tin cậy để dự trù chi tiêu.
Sổ ghi có dùng được khi khiếu nại trạm sạc không?
Có ích, nhất là khi đi kèm ảnh chụp màn hình trụ hoặc trang phiên và mã phiên. Gửi đủ ngày giờ, số kWh và số tiền bị trừ giúp bộ phận hỗ trợ kiểm tra nhanh và rõ ràng hơn.