Câu trả lời ngắn: xe có pin cố định thì chỉ có một cách là cắm nguyên xe, còn xe có pin tháo rời thì chọn theo chỗ để xe. Xe đỗ ở tầng trệt, có ổ cắm riêng, khô ráo và có người qua lại thì cắm nguyên xe là gọn nhất. Xe phải gửi dưới hầm, ngoài sân chung hay nhà xe không có ổ cắm thì tháo pin mang lên nhà sạc, miễn là bạn có một chỗ đặt pin đúng cách và nội quy nơi ở không cấm.
Việc cần làm trước tiên là mở sổ hướng dẫn của xe, xem nhà sản xuất cho phép sạc theo kiểu nào và dặn gì về chỗ đặt pin. Sau đó mới tính tới thói quen: ai trong nhà sạc, sạc lúc nào, xách pin lên mấy tầng, đặt ở góc nào. Phần dưới đi lần lượt từng việc, kèm bảng chọn theo chỗ ở và vài lỗi mà người mới hay mắc trong tháng đầu.
Xem xe của bạn cho phép sạc kiểu nào
Xe máy điện phổ thông hiện có hai kiểu thiết kế. Kiểu thứ nhất là pin gắn cố định dưới sàn để chân hoặc trong thân xe, cổng sạc nằm trên thân xe; muốn sạc thì dắt xe tới gần ổ cắm. Kiểu thứ hai là pin tháo rời, thường nằm trong cốp hoặc dưới yên, có quai xách, và bộ sạc theo xe cắm được thẳng vào pin. Nhiều xe pin rời vẫn có thêm cổng sạc trên thân, nên bạn chọn được cả hai cách.
Chỗ đọc chính xác là sổ hướng dẫn và tem thông số dán trên pin hoặc trên bộ sạc. Hãy tìm ba thông tin: pin có được sạc khi đã tháo khỏi xe không, bộ sạc theo xe có đầu cắm vừa với pin rời không, và nhà sản xuất dặn nhiệt độ, chỗ đặt ra sao khi sạc. Có xe dặn rõ pin chỉ được sạc khi lắp trong xe, vì mạch quản lý pin cần phối hợp với xe; gặp trường hợp đó thì đừng cố sạc rời bằng đầu chuyển tự chế.
Nếu sổ hướng dẫn đã thất lạc, hỏi đại lý ủy quyền nơi mua xe, đọc số khung hoặc chụp tem pin cho họ xem. Câu hỏi nên rõ ràng: "Xe nhà em pin rời, tháo lên nhà sạc bằng bộ sạc theo xe có đúng cách không, và có cần lưu ý gì về chỗ đặt?" Một câu trả lời từ người bán chính hãng đáng tin hơn mọi lời truyền miệng ở nhóm chủ xe.
Chọn cách sạc theo chỗ ở
Bảng dưới gom những chỗ ở hay gặp. Đây là gợi ý theo nguyên lý; nội quy của toà nhà hay chủ trọ luôn đứng trước.
| Chỗ ở | Cách hợp lý | Vì sao | Cần hỏi ai trước |
|---|---|---|---|
| Nhà riêng, xe để ở tầng trệt | Cắm nguyên xe vào ổ cắm riêng gần chỗ đỗ | Không phải xách pin, có người trong nhà trông thấy | Thợ điện kiểm ổ cắm, dây và aptomat chống rò |
| Nhà ống, xe để trong phòng khách | Cắm nguyên xe, chỗ đỗ cách xa cửa ra vào | Lối thoát duy nhất thường là cửa trước, không để chỗ sạc chắn lối | Người trong nhà thống nhất giờ sạc |
| Chung cư, xe gửi dưới hầm | Theo quy định của toà nhà: dùng khu sạc chung nếu có, hoặc tháo pin lên căn hộ nếu được phép | Nhiều toà nhà không cho cắm ở chỗ đỗ thường | Ban quản lý toà nhà |
| Nhà trọ, xe để dưới sân chung | Theo thoả thuận với chủ trọ; thường là tháo pin lên phòng hoặc dùng điểm sạc chủ trọ bố trí | Ổ cắm sân chung hay bị nhiều người dùng chung, khó trông | Chủ trọ |
| Nơi làm việc, trường học | Sạc ở khu được chỉ định, không tự cắm ổ trong văn phòng | Ổ cắm văn phòng không thiết kế cho tải sạc kéo dài | Bảo vệ, bộ phận hành chính |
Hai cột cuối là phần người mới hay bỏ qua. Tháo pin lên căn hộ chung cư hay phòng trọ nghe có vẻ là việc riêng của nhà mình, nhưng nhiều nơi có nội quy về sạc pin trong nhà; hỏi một câu trước đỡ phải tranh cãi về sau.
Xách pin lên nhà: cầm thế nào cho chắc
Pin xe máy điện phổ thông nặng hơn nhiều người nghĩ, có loại cỡ một bao gạo nhỏ. Trước khi nhấc, tắt xe, rút chìa hoặc tắt nguồn bằng ứng dụng nếu xe có, rồi mở khoá pin đúng cách sổ hướng dẫn chỉ. Cầm quai bằng một tay, tay kia đỡ đáy pin, đi cầu thang chậm, không vừa xách vừa nghe điện thoại. Người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ không nên là người xách pin hằng ngày.
Rơi pin là chuyện đáng để ý hơn trầy vỏ. Một cú rơi từ độ cao ngang hông xuống nền gạch có thể làm méo vỏ, nứt khung bên trong mà nhìn ngoài không thấy. Nếu pin đã rơi, đừng sạc ngay: quan sát vỏ, ngửi xem có mùi lạ, sờ xem có chỗ nào ấm lên bất thường khi chưa sạc. Thấy phồng, nứt, rỉ chất lỏng hay mùi khét thì để pin ở chỗ thoáng ngoài trời, xa đồ dễ cháy, rồi liên hệ đại lý ủy quyền để họ kiểm tra.
Mưa là chuyện thứ hai. Xách pin từ sân lên nhà dưới trời mưa thì lau khô vỏ và chân tiếp xúc bằng khăn khô trước khi cắm sạc. Không dùng máy sấy tóc thổi vào chân cắm, cũng không để pin ướt dưới quạt rồi cắm luôn cho kịp giờ đi làm.
Chỗ đặt pin khi sạc trong nhà: danh sách kiểm
Trước lần sạc đầu tiên trong nhà, đi một vòng và tick từng mục dưới đây. Mục nào chưa đạt thì đổi chỗ, đừng cố.
- Mặt đặt phẳng, cứng, không cháy: nền gạch, mặt đá, khay kim loại; không đặt trên đệm, sofa, thảm, thùng giấy.
- Cách xa rèm cửa, chăn màn, quần áo phơi, chai cồn, bình gas mini ít nhất một khoảng tay với.
- Không nằm trên lối thoát: không đặt ở chân cầu thang, cạnh cửa chính, trong hành lang hẹp.
- Không đặt trong phòng ngủ, càng không đặt cạnh giường hay dưới gầm giường.
- Thoáng, không bị nắng chiếu trực tiếp, không sát bếp hay máy nước nóng.
- Ổ cắm tường gần đó, dây bộ sạc với tới mà không phải căng hay vắt qua lối đi.
- Có người thức ở nhà trong lúc sạc, nhất là những lần đầu khi bạn còn đang làm quen với tiếng quạt và độ ấm của bộ sạc.
- Có chỗ đặt bộ sạc riêng, không chồng bộ sạc lên nóc pin, không trùm khăn lên bộ sạc cho gọn.
Nhiều nhà chọn một góc bếp lát gạch hay ban công có mái che, đặt pin lên một khay thép cũ. Cách đó đơn giản mà đạt gần hết danh sách trên. Nếu căn nhà không có chỗ nào đạt, đó là dấu hiệu nên cắm nguyên xe ở tầng trệt hoặc hỏi nơi gửi xe về khu sạc chung.
Sạc nguyên xe: chỗ đỗ, ổ cắm và dây
Cắm nguyên xe đỡ công xách, nhưng đổi lại bạn phải lo chỗ đỗ. Chỗ đỗ tốt là nơi khô, có mái, không bị nước mưa hắt, và ổ cắm nằm đủ gần để dây bộ sạc theo xe với tới mà không chạy ngang lối đi. Bộ sạc đặt trên nền khô hoặc treo lên móc, không để nằm trong vũng nước hay sát bánh xe.
Ổ cắm dùng để sạc nên là ổ cố định trên tường, đi dây đàng hoàng, có aptomat chống rò ở tủ điện. Nếu ổ gần nhất cách chỗ đỗ quá xa, việc đúng là nhờ thợ điện có chứng chỉ lắp thêm một ổ riêng, chứ không phải kéo ổ cắm kéo dài từ phòng khách ra. Khi thợ tới, hỏi họ: "Ổ này để sạc xe máy điện mỗi tối vài tiếng, anh xem dây và aptomat có chịu được lâu dài không, có chống rò chưa?" Rồi giữ lại phiếu hoặc tin nhắn ghi việc họ đã làm.
Sạc nguyên xe còn một cái lợi ít ai nói: pin nằm yên trong khoang, không bị tháo lắp mỗi ngày nên chân tiếp xúc ít mòn, ít bị lỏng. Cái bất lợi là xe đỗ ở tầng trệt thường gần cửa chính; hãy đỗ sao cho cả nhà vẫn ra được cửa mà không phải bước qua xe đang sạc.
Hai ví dụ giả định
Chị Hà ở tầng ba một dãy nhà trọ. Xe chị pin rời, sân chung dưới tầng một có ổ cắm nhưng cả dãy dùng chung và không ai trông. Chị hỏi chủ trọ, được đồng ý cho mang pin lên phòng sạc từ bảy giờ tối tới trước khi đi ngủ. Chị đặt pin trên một tấm gạch men lớn ở góc bếp, cách bình gas mini một khoảng xa, sạc khi đang nấu cơm và rút trước khi tắt đèn. Mỗi sáng chị xách pin xuống, lắp lại, bật xe xem phần trăm.
Anh Minh ở nhà riêng hai tầng. Xe anh pin rời nhưng có cổng sạc trên thân. Lúc đầu anh tháo pin lên tầng hai cho chắc, được hai tuần thì thấy mỏi lưng và một lần suýt đánh rơi pin ở bậc cầu thang. Anh nhờ thợ lắp một ổ cắm riêng ở góc nhà xe tầng trệt, từ đó cắm nguyên xe. Anh vẫn giữ thói quen mỗi tối sạc trước khi cả nhà đi ngủ một tiếng để ngồi xem tivi gần đó.
Điều rút ra từ hai ví dụ. Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Cách tốt là cách mà bạn duy trì được mỗi ngày mà không phải cắt bớt an toàn: không đặt pin bừa vì vội, không xách pin khi tay đang bận, không cắm nguyên xe ở nơi không ai thấy.
Những việc không nên làm, dù đang vội
- Không cắm sạc qua ổ cắm kéo dài hay ổ chia nhiều lỗ, kể cả loại có công tắc và đèn báo.
- Không thả dây từ tầng trên xuống sân để sạc xe đang đỗ dưới đất.
- Không dùng bộ sạc của xe khác, bộ sạc mua trôi nổi không rõ thông số, hay đầu chuyển tự chế để sạc pin rời.
- Không sạc pin vừa rơi, vừa bị ngâm nước, hoặc đang có mùi lạ.
- Không để pin và bộ sạc trong cốp xe đóng kín rồi cắm sạc qua khe cốp.
- Không giấu pin dưới gầm cầu thang hay trong tủ quần áo khi sạc để tránh nội quy.
Danh sách này ngắn vì mỗi điều đều xuất phát từ cùng một nguyên lý: chỗ sạc phải thoáng, có người thấy, nguồn điện được làm cho việc sạc, và pin phải nguyên vẹn. Khi phân vân, quay về nguyên lý đó là đủ để tự quyết.
Câu hỏi thường gặp
Pin rời xe máy điện có cần đợi nguội mới tháo lên nhà sạc không?
Nên đợi. Vừa chạy xong pin còn ấm, nhiều bộ sạc tự giảm dòng hoặc chờ pin nguội mới sạc. Để xe nghỉ khoảng nửa giờ, trong lúc đó bạn làm việc khác, rồi mới tháo pin mang lên. Sổ hướng dẫn của xe thường ghi rõ khoảng nhiệt độ được phép sạc.
Có thể vừa sạc nguyên xe vừa sạc thêm một pin rời dự phòng cùng lúc không?
Được nếu bạn có hai bộ sạc đúng loại và hai ổ cắm riêng, không cắm chung qua ổ chia. Mỗi bộ sạc cần chỗ đặt thoáng riêng. Nếu chỉ có một ổ cắm ở chỗ đỗ, sạc lần lượt từng pin, đừng nối thêm ổ kéo dài để sạc song song.
Chung cư không cho mang pin xe máy điện lên căn hộ thì sạc ở đâu?
Hỏi ban quản lý về khu sạc chung hoặc khung giờ được phép sạc ở nhà xe. Nếu toà nhà chưa có khu sạc, bạn có thể cùng các hộ khác gửi đề nghị lên ban quản trị. Trong thời gian chờ, tìm điểm sạc hoặc tủ đổi pin gần nơi làm việc.
Tháo lắp pin mỗi ngày có làm hỏng chân tiếp xúc không?
Chân tiếp xúc được làm để tháo lắp nhiều lần, nhưng vẫn mòn nếu bạn lắp lệch, đập mạnh hay để bụi cát bám. Lắp đúng chiều, ấn tới khi khoá kêu, lau chân cắm khi thấy bẩn. Thấy xe chập chờn mất nguồn khi đi ổ gà thì mang tới đại lý kiểm.
Bộ sạc theo xe kêu ù ù và ấm lên khi sạc có bình thường không?
Bộ sạc có quạt thì kêu nhẹ và ấm tay là bình thường. Điều bất thường là nóng tới mức không đặt tay được, có mùi khét, tiếng lách tách, hoặc đèn báo lỗi. Khi đó rút phích nếu làm được an toàn, ngắt aptomat, không dùng bộ sạc đó nữa và hỏi đại lý ủy quyền.