Một lần sạc đầy xe máy điện tốn bao nhiêu số điện tính được ngay từ hai con số ghi trên pin hoặc trong sổ hướng dẫn: điện áp (V) nhân dung lượng (Ah), chia 1.000, ra số kWh pin chứa; cộng thêm phần hao ở bộ sạc, thường khoảng một phần mười đến hơn một phần năm tuỳ loại, là ra số điện công tơ sẽ chạy cho một lần sạc từ cạn tới đầy. Xe máy điện phổ thông thường chỉ tốn vài số điện mỗi lần.
Phần dưới chỉ chỗ đọc thông số mà không cần mở gì, phép tính cho pin lithium và ắc quy chì, bảng ví dụ giả định, cách quy ra tiền điện cả tháng, cách kiểm chéo bằng nhãn bộ sạc, và cách nghĩ khi so với đổi pin ở tủ. Mọi con số V, Ah, giá tiền trong bài là ví dụ giả định, không gắn với mẫu xe nào; giá điện thật xem trên hoá đơn và biểu giá hiện hành của bên bán điện.
Đọc thông số ở đâu, không cần mở gì
Tem trên vỏ pin hoặc ắc quy. Pin rời của xe máy điện thường có tem ghi điện áp danh định, ví dụ giả định 48V, 60V hay 72V, và dung lượng tính bằng Ah. Có pin ghi luôn Wh, khi đó bạn chỉ cần chia 1.000.
Sổ hướng dẫn sử dụng hoặc phiếu thông số khi mua xe. Mục thông số kỹ thuật ghi loại pin, điện áp, dung lượng, thời gian sạc. Nếu xe dùng nhiều bình ắc quy nối nhau, sổ ghi điện áp tổng và dung lượng của bộ.
Ứng dụng của hãng xe, nếu có. Một số xe hiện dung lượng pin và số điện đã nạp trong ứng dụng. Đây là nguồn tiện nhất, chỉ cần nhớ đó là phần pin nhận, chưa gồm hao hụt.
Nhãn bộ sạc. Bộ sạc ghi điện áp và dòng đầu ra, và công suất hoặc dòng đầu vào. Không dùng để tính dung lượng pin, nhưng dùng để kiểm chéo thời gian sạc và số điện, sẽ nói ở mục sau.
Đừng tháo vỏ xe hay mở pin để tìm thông số. Không cần, và không nên. Nếu tem đã mờ, hỏi cửa hàng hoặc đại lý ủy quyền, đọc số khung để họ tra giúp.
Phép tính: từ V và Ah ra số điện
Công thức chỉ có một dòng: số kWh pin chứa = điện áp × dung lượng ÷ 1.000. Ví dụ giả định: pin lithium 60V, 30Ah. Nhân lại được 1.800 Wh, tức 1,8 kWh. Đó là lượng điện pin chứa khi đầy, cũng là lượng tối đa bạn nạp vào nếu sạc từ thật cạn.
Phía ổ cắm thì nhiều hơn, vì bộ sạc đổi điện xoay chiều trong nhà sang điện một chiều cho pin và mất một phần dưới dạng nhiệt; bộ sạc ấm lên khi sạc là vì vậy. Giả định hao khoảng 15%, số điện công tơ chạy cho một lần sạc đầy là 1,8 chia 0,85, khoảng 2,1 kWh. Trong thực tế bạn ít khi sạc từ 0%; sạc từ 30% lên đầy thì chỉ cần bảy phần mười con số đó, chừng 1,5 kWh.
Với xe đạp điện, pin nhỏ hơn nhiều. Ví dụ giả định 36V, 10Ah ra 0,36 kWh, cộng hao hụt khoảng 0,42 kWh mỗi lần sạc đầy. Con số này nhỏ đến mức nhiều nhà không thấy hoá đơn nhích, nhưng nếu có hai, ba xe của các con sạc mỗi ngày thì cộng lại cũng thành một khoản đáng ghi.
Ắc quy chì và pin lithium: tính giống nhau, hao khác nhau
Phép nhân V với Ah áp dụng cho cả hai, nhưng ắc quy chì có hai điểm cần nhớ khi ước số điện. Thứ nhất, điện áp danh định là điện áp của cả bộ, thường gồm nhiều bình ghép; dung lượng Ah là của mỗi bình, không cộng dồn khi các bình nối tiếp. Bộ bốn bình 12V, 20Ah nối tiếp là 48V, 20Ah, tức 0,96 kWh, không phải 48V nhân 80Ah.
Thứ hai, ắc quy chì thường hao nhiều hơn khi sạc so với pin lithium theo nguyên lý, và giai đoạn cuối phiên sạc kéo dài để nạp bổ sung. Khi ước, bạn nên để hao hụt rộng hơn, ví dụ giả định một phần năm đến một phần tư. Ngoài ra, phần dung lượng thật sự dùng được của ắc quy chì thường thấp hơn con số ghi trên tem, nhất là khi bình đã cũ, nên số điện mỗi lần sạc có khi nhỏ hơn bạn tính.
Điều quan trọng hơn chuyện hao hụt: chỉ dùng bộ sạc đúng loại cho đúng loại pin. Bộ sạc của ắc quy chì và của pin lithium khác nhau về cách nạp, không thay cho nhau được. Bộ sạc hỏng thì mua đúng loại ở đại lý ủy quyền hoặc cửa hàng của hãng, mang theo pin hoặc đọc thông số trên bộ sạc cũ cho người bán.
Bảng ví dụ giả định cho ba loại xe
Ba dòng dưới đây là ví dụ giả định, không phải thông số của mẫu xe thật. Giả sử mỗi kWh điện nhà ở bậc cao bạn đang chịu là 3 đơn vị:
| Loại xe giả định | V × Ah | kWh pin chứa | Hao giả định | kWh công tơ mỗi lần đầy | Tiền mỗi lần đầy |
|---|---|---|---|---|---|
| Xe đạp điện của học sinh | 36 × 10 | 0,36 | khoảng 15% | khoảng 0,42 | khoảng 1,3 đơn vị |
| Xe máy điện ắc quy chì | 48 × 20 | 0,96 | khoảng 25% | khoảng 1,28 | khoảng 3,8 đơn vị |
| Xe máy điện pin lithium | 60 × 30 | 1,8 | khoảng 15% | khoảng 2,1 | khoảng 6,3 đơn vị |
Đọc cột cuối bạn thấy một lần sạc đầy xe máy điện chỉ ngang vài kWh điện nhà, tiền cũng tương ứng. Muốn so với chi phí cũ của xe xăng, đừng so một lần sạc với một lần đổ xăng mà so tiền mỗi km, vì quãng đường mỗi lần đầy của hai loại xe rất khác nhau.
Từ một lần sạc ra tiền điện cả tháng
Có số điện mỗi lần đầy rồi, ước cả tháng theo bốn bước:
- Ghi trong một tuần: mỗi lần cắm sạc, pin còn bao nhiêu phần trăm (hoặc mấy vạch).
- Cộng phần trăm đã nạp cả tuần. Ví dụ giả định: sáu lần, mỗi lần từ 40% lên đầy, tổng là 360%, tức 3,6 lần đầy.
- Nhân với số điện mỗi lần đầy phía công tơ: 3,6 nhân 2,1 kWh, khoảng 7,6 kWh một tuần, khoảng 33 kWh một tháng.
- Nhân với giá bậc cao nhất trên hoá đơn điện nhà bạn, cộng thuế theo tỉ lệ in trên hoá đơn.
Ví dụ giả định của chị Hà: nhà có một xe máy điện pin lithium của chị và một xe đạp điện của con. Xe chị khoảng 33 kWh mỗi tháng, xe con sạc gần như mỗi ngày từ nửa pin, khoảng 6 kWh mỗi tháng. Tổng chừng 39 kWh, tức khoảng 117 đơn vị theo giả định 3 đơn vị mỗi kWh. Con số này đủ để chị trả lời khi chồng hỏi "hai cái xe điện tốn của nhà bao nhiêu".
Kiểm chéo bằng nhãn bộ sạc và đồng hồ đo
Nhãn bộ sạc thường ghi công suất hoặc dòng đầu vào. Ví dụ giả định bộ sạc ghi đầu vào tối đa 400W, sạc từ cạn tới đầy mất khoảng năm giờ. Nếu bộ sạc chạy hết công suất suốt năm giờ thì là 2 kWh, nhưng thực tế phần cuối phiên dòng nạp giảm dần, nên số thật thấp hơn một ít. Con số này nằm gần phép tính từ V và Ah thì bạn yên tâm là ước đúng.
Muốn đo chính xác, có loại ổ cắm đo điện năng cắm giữa ổ tường và phích bộ sạc, hiện số kWh đã dùng. Chỉ dùng loại có thông số dòng phù hợp với bộ sạc, cắm thẳng vào ổ tường, không qua ổ kéo dài hay ổ chia. Nếu sau khi cắm thấy ổ đo hay phích nóng lên rõ, rút ra và hỏi thợ điện.
Một điều nên biết: rút sạc khi đèn báo đầy là đủ. Để bộ sạc cắm ổ suốt ngày khi không sạc thì vẫn tốn một chút điện chờ và không có ích gì. Nó cũng là thói quen tốt về an toàn, ngoài chuyện tiền.
Khi số điện mỗi lần sạc tự dưng tăng
Nếu cùng một kiểu đi mà dạo này mỗi lần sạc tốn nhiều số điện hơn hẳn trước, hoặc phải sạc dày hơn, soát lần lượt các dòng sau trước khi kết luận:
- Quãng đường mỗi ngày có tăng không: đổi đường đi làm, thêm việc đưa đón, chở thêm người hay hàng?
- Lốp có non hơi không? Lốp non làm xe nặng bánh, tốn điện hơn mà người lái khó nhận ra.
- Trời nóng hay mưa nhiều hơn? Đi mưa, đường ngập nhẹ làm lực cản tăng.
- Bộ sạc hay pin có ấm hơn bình thường khi sạc không? Nóng rõ, có mùi lạ là dấu hiệu phải dừng sạc, rút phích và mang tới cửa hàng hoặc đại lý ủy quyền.
- Pin có giữ được quãng đường như trước không? Pin giữ ít điện hơn thì phải sạc nhiều lần hơn cho cùng quãng đường, và hao mỗi lần sạc cũng cộng dồn nhiều hơn.
- Có ai trong nhà cắm sạc thêm xe khác vào cùng ổ, cùng giờ mà bạn không biết?
Phần lớn trường hợp, nguyên nhân là quãng đường hoặc thời tiết, không phải lỗi gì. Nếu đã loại hết mà vẫn tăng, ghi lại số liệu vài tuần rồi nhờ đại lý ủy quyền kiểm pin và bộ sạc, đừng tự mở ra xem.
Đổi pin ở tủ: so thế nào cho công bằng
Nhiều người dùng tủ đổi pin hoặc thuê pin theo gói. Khi đó tiền không tính theo kWh mà theo lượt đổi, theo gói tháng hay theo quãng đường. Để so với sạc ở nhà, đưa cả hai về tiền mỗi km: lấy tiền gói hoặc tổng tiền các lượt đổi trong tháng, chia cho số km đã đi trong tháng. Với sạc nhà, lấy tiền điện của xe trong tháng chia cho số km.
Nhớ rằng đổi pin mua thêm cho bạn thứ khác ngoài điện: không phải chờ sạc, không phải xách pin lên nhà, không cần chỗ sạc ở nhà trọ. Phép so tiền chỉ trả lời câu hỏi tiền, còn chọn cách nào thì tuỳ hoàn cảnh. Người giao hàng chạy cả ngày có thể thấy đổi pin đáng tiền dù tiền mỗi km cao hơn, vì mỗi giờ chờ sạc là giờ không chạy được.
Đọc kỹ điều kiện gói trong ứng dụng của bên cung cấp: giới hạn số lượt hay số km mỗi tháng, phí khi vượt, có tính tiền khi pin đổi về còn nhiều không. Những chi tiết này làm tiền mỗi km thay đổi nhiều hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Pin xe máy điện chỉ ghi Ah mà không ghi V thì làm sao tính?
Xem sổ hướng dẫn, phiếu thông số hoặc nhãn bộ sạc, thường có ghi điện áp. Nếu vẫn không thấy, hỏi cửa hàng hoặc đại lý ủy quyền và đọc số khung để họ tra. Không mở vỏ pin để tìm thông số.
Sạc xe máy điện qua đêm có tốn điện hơn không?
Lượng điện chủ yếu phụ thuộc pin cần nạp bao nhiêu, không phụ thuộc giờ sạc. Bộ sạc tốt sẽ ngắt hoặc giảm dòng khi đầy, phần tốn thêm khi để qua đêm rất nhỏ. Dù vậy, rút sạc khi đã đầy vẫn là thói quen nên có.
Một lần sạc đầy xe đạp điện tốn khoảng bao nhiêu số điện?
Pin xe đạp điện nhỏ, thường chỉ vài phần mười kWh. Nhân điện áp với Ah ghi trên pin, chia 1.000, cộng khoảng một phần sáu hao hụt là ra con số khá sát cho xe của con bạn.
Ắc quy chì cũ có làm tốn điện hơn khi sạc không?
Ắc quy cũ thường giữ được ít điện hơn và có thể sạc kém hiệu quả hơn, nên mỗi km tốn điện hơn. Nếu thấy quãng đường giảm rõ hoặc bình nóng, phồng khi sạc, dừng sạc và mang tới cửa hàng hay đại lý ủy quyền để kiểm.
Dùng bộ sạc công suất lớn hơn có tiết kiệm tiền điện không?
Không tiết kiệm, và không nên tự đổi. Bộ sạc phải đúng loại, đúng điện áp và đúng dòng cho pin của xe. Bộ sạc không phù hợp có thể làm pin nóng, giảm tuổi pin hoặc gây nguy hiểm.
So đổi pin với sạc ở nhà thế nào cho đúng?
Đưa cả hai về tiền mỗi km trong cùng một tháng. Lấy tổng tiền đổi pin hoặc tiền gói chia cho số km đã đi, so với tiền điện của xe khi sạc ở nhà chia cho số km. Rồi cân thêm thời gian chờ sạc và chỗ sạc.