Việc đầu tiên khi muốn có trụ sạc cho khách không phải là chọn thiết bị mà là hỏi xem đường điện hiện có kham thêm được bao nhiêu. Chủ quán tự đọc hoá đơn điện, công tơ và tủ aptomat tổng để biết mình đang ở đâu, rồi mời kỹ sư hoặc thợ điện có chứng chỉ khảo sát, và làm việc với bên bán điện nếu cần tăng công suất, chuyển sang điện ba pha hay lắp công tơ riêng cho khu sạc.
Phần đấu nối, kéo dây, chọn aptomat, làm tiếp địa là việc của thợ có chứng chỉ. Phần của chủ quán là chuẩn bị số liệu, hỏi đúng câu, nghiệm thu đúng cách và giữ đủ giấy tờ. Làm đúng thứ tự này tránh được cảnh trụ đã mua về mà phải chờ hàng tuần mới có điện đủ.
Vì sao phải hỏi điện trước khi hỏi thiết bị
Một trụ sạc AC cho ô tô, dù cỡ vừa, kéo một dòng điện lớn liên tục trong nhiều giờ. Nó khác hẳn máy pha cà phê hay ấm đun nước chỉ chạy vài phút rồi nghỉ. Đường điện của quán được tính cho những thiết bị đang có; thêm một tải lớn chạy liên tục mà không tính lại thì aptomat tổng dễ nhảy vào giờ đông khách, hoặc dây dẫn phải làm việc quá sức trong thời gian dài.
Ngoài đường dây trong nhà, còn có giới hạn ở phía bên bán điện: công suất đã đăng ký trong hợp đồng mua điện, loại công tơ một pha hay ba pha, khả năng của trạm biến áp khu vực. Những giới hạn này chủ quán không tự nâng được, chỉ có thể làm hồ sơ đề nghị và chờ bên bán điện khảo sát, trả lời.
Sạc nhanh DC thì càng phải hỏi sớm. Thiết bị DC công suất lớn thường cần điện ba pha, có khi cần cả trạm biến áp riêng; thời gian và thủ tục cho việc này có thể dài hơn nhiều so với thời gian mua và lắp trụ.
Tự đọc trước: hoá đơn, công tơ, tủ aptomat
Hoá đơn điện. Xem sản lượng điện mỗi tháng trong vài tháng gần nhất, mục đích sử dụng điện ghi trên hoá đơn (sinh hoạt hay kinh doanh), tên người đứng hợp đồng. Mặt bằng thuê mà hợp đồng điện đứng tên chủ nhà thì mọi đề nghị với bên bán điện đều cần chủ nhà.
Công tơ. Nhìn công tơ ở ngoài cột hoặc trong hộp: một pha hay ba pha (nhìn số dây vào và ký hiệu trên mặt công tơ, không mở hộp, không chạm vào dây). Chụp ảnh mặt công tơ để mang đi hỏi.
Tủ aptomat tổng. Mở cửa tủ nhìn (không tháo nắp che bên trong), chụp ảnh các aptomat và nhãn ghi trên đó. Thợ nhìn ảnh này sẽ biết sơ bộ đường điện đang được bảo vệ ở mức nào, có aptomat chống rò hay chưa.
Lịch sử nhảy aptomat. Nhớ lại xem quán có hay bị nhảy aptomat vào giờ nào không, mùa nóng có hay mất điện cục bộ không. Đường điện đã sát giới hạn thì thêm trụ sạc thường phải nâng cấp trước.
Cộng tải giả định: quán đang dùng bao nhiêu vào giờ đông
Phép cộng dưới đây chỉ để chủ quán hình dung, mọi con số là giả định. Kỹ sư sẽ tính lại bằng số liệu thật và hệ số dùng đồng thời.
| Thiết bị | Công suất giả định | Chạy cùng lúc giờ trưa? | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ba máy điều hoà | 3 x 1,5 kW | Có | Mùa nóng chạy liên tục |
| Máy pha cà phê, máy xay | 3 kW | Có, theo đợt | Dòng khởi động lớn |
| Tủ mát, tủ đông | 1 kW | Có | Chạy cả ngày |
| Đèn, quạt, âm thanh | 1 kW | Có | |
| Khu sạc xe máy điện, bốn ổ | 4 x 0,5 kW | Có | Khách cắm lúc ngồi |
| Trụ AC cho ô tô | 7 kW | Có thể | Chạy liên tục hàng giờ |
| Cộng giờ đông | Khoảng 18,5 kW | So với công suất đường điện đang có |
Khi riêng trụ ô tô đã chiếm gần bốn phần mười tổng tải giả định, câu hỏi cho thợ không còn là "lắp được không" mà là "cần nâng cấp gì trước". Một số trụ có chức năng tự giảm công suất khi tải trong quán lên cao; hỏi thợ xem có hợp với quán mình không.
Công tơ riêng cho khu sạc: lợi gì, hỏi ai
Tách khu sạc ra một công tơ riêng giúp biết chính xác khu sạc dùng bao nhiêu điện, không lẫn với tiền điện của quán. Khi cho mạng trạm sạc đặt trụ, công tơ riêng gần như là điều kiện để đối chiếu sòng phẳng. Khi tự lắp và thu tiền khách, công tơ riêng giúp tự kiểm xem số kWh trụ báo có khớp với số điện thật sự trả hay không.
Có hai kiểu: công tơ riêng do bên bán điện lắp và tính tiền riêng (một hợp đồng mua điện riêng), hoặc công tơ phụ đặt sau công tơ chính chỉ để quán tự theo dõi. Kiểu đầu cần làm hồ sơ với bên bán điện và có thể áp giá điện theo mục đích sử dụng khác nhau; kiểu sau đơn giản hơn nhưng chỉ có giá trị nội bộ.
Giá điện cho mục đích sạc xe, cho kinh doanh hay sinh hoạt có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian. Hỏi thẳng bên bán điện về mục đích sử dụng phù hợp với khu sạc của quán, và tra biểu giá hiện hành chứ không dựa vào lời kể của người khác.
Các bước từ khảo sát tới đóng điện
Thứ tự thường gặp, thực tế từng nơi có thể khác một vài bước:
- Kỹ sư hoặc thợ có chứng chỉ khảo sát: đường điện hiện tại, vị trí đặt trụ, đường đi của dây, tiếp địa, cần nâng cấp gì.
- Nhận bản đề xuất bằng văn bản: thiết bị, aptomat chống rò, cách đi dây, có cần tăng công suất hay công tơ riêng không.
- Nếu cần, nộp đề nghị với bên bán điện; hỏi rõ hồ sơ gồm gì, ai đứng tên, thời gian xử lý khoảng bao lâu.
- Chờ bên bán điện khảo sát và trả lời; chưa có trả lời thì chưa mua thiết bị lớn.
- Thợ có chứng chỉ thi công theo đề xuất đã thống nhất, không tự ý đổi.
- Nghiệm thu cùng thợ: chạy thử, kiểm aptomat chống rò, xem cáp, nhãn trong tủ điện, ký biên bản.
- Lưu toàn bộ giấy tờ vào một tập riêng cho khu sạc.
Bước hay bị bỏ là bước bốn: thấy thợ nói "chắc được" là mua thiết bị luôn. Thiết bị để trong kho chờ điện vài tuần là chuyện không hiếm. Bước sáu cũng hay bị làm qua loa: chủ quán nên tự có mặt, xem thợ bấm thử aptomat chống rò và tự tay ký biên bản.
Câu hỏi mang theo khi gặp bên bán điện và kỹ sư
Viết sẵn ra giấy, hỏi xong ghi câu trả lời ngay bên cạnh:
- Hỏi bên bán điện: "Quán em muốn lắp trụ sạc xe điện cho khách, công suất hiện đăng ký có đủ không, nếu cần tăng thì hồ sơ gồm gì?"
- Hỏi bên bán điện: "Khu sạc nên dùng công tơ riêng không, áp giá theo mục đích nào, em tra biểu giá hiện hành ở đâu?"
- Hỏi bên bán điện: "Nếu sau này muốn chuyển sang điện ba pha thì điều kiện là gì?"
- Hỏi kỹ sư: "Đường điện trong quán có cần làm lại đoạn nào, aptomat chống rò đặt ở đâu, tiếp địa đã đạt chưa?"
- Hỏi kỹ sư: "Nếu trụ có chức năng tự giảm công suất theo tải, có nên dùng cho quán em không?"
- Hỏi kỹ sư: "Sau khi lắp, quán em cần giữ những giấy tờ nào, bao lâu kiểm lại một lần?"
Câu trả lời nào nghe chung chung, xin thêm một ví dụ cụ thể với quán mình. Câu nào liên quan tới tiền, xin ghi vào báo giá hoặc biên bản.
Những việc không tự làm, dù thấy đơn giản
Không tự kéo dây từ tủ điện ra trụ. Việc chọn dây, chọn aptomat, đi dây ngoài trời, chống nước và tiếp địa đều cần tính toán và chịu trách nhiệm. Để thợ có chứng chỉ làm, có biên bản nghiệm thu.
Không đấu thẳng trụ vào sau công tơ của nhà hàng xóm hay của khu chợ. Ngoài chuyện tiền điện khó tách, đó là đấu nối không được bên bán điện biết, rủi ro về an toàn và tranh chấp đều lớn.
Không thay aptomat to hơn cho đỡ nhảy. Aptomat nhảy là đường điện đang báo quá tải. Thay to hơn chỉ tắt tiếng báo, còn dây vẫn nóng. Gọi thợ tìm nguyên nhân.
Không bỏ qua aptomat chống rò. Khu sạc ngoài trời, gặp mưa, có khách lạ cầm cáp: aptomat chống rò là lớp bảo vệ người. Hỏi thợ đã có chưa và cách thử định kỳ.
Tháng đầu vận hành: đối chiếu số điện
Khi khu sạc bắt đầu chạy, tháng đầu là lúc kiểm xem mọi tính toán có đúng với thực tế không. Mỗi tuần, chụp ảnh chỉ số công tơ riêng của khu sạc (hoặc công tơ phụ) vào cùng một giờ, ghi cạnh đó tổng số kWh mà trụ hoặc ứng dụng báo đã bán trong tuần.
Hai con số này sẽ không bằng nhau tuyệt đối: điện qua công tơ luôn lớn hơn một chút so với điện vào pin xe, vì có phần hao trên dây, trên bộ chuyển đổi và phần điện trụ tự dùng cho màn hình, quạt, kết nối. Ví dụ giả định: công tơ ghi 500 kWh trong tháng, trụ báo bán 460 kWh, phần chênh khoảng tám phần trăm. Chênh vài phần trăm là bình thường; chênh lớn bất thường thì nhờ thợ kiểm, có thể có thiết bị khác đang đấu chung.
Song song, xem hoá đơn điện tổng của quán tháng đầu so với các tháng trước, và chú ý aptomat có nhảy giờ đông khách không. Nếu nhảy, ghi lại giờ, thiết bị đang chạy, rồi báo thợ ngay chứ không tự bật lại nhiều lần.
Những ghi chép này cũng là căn cứ khi làm việc lại với bên bán điện, hoặc khi đối chiếu với mạng trạm sạc nếu đang hợp tác. Sau ba tháng ổn định, có thể chuyển sang ghi mỗi tháng một lần, nhưng giữ thói quen nhìn công tơ mỗi khi thấy aptomat nhảy hay hoá đơn tăng bất thường.
Câu hỏi thường gặp
Quán dùng điện một pha có lắp được trụ sạc ô tô không?
Nhiều trụ AC cỡ vừa chạy được với điện một pha, nhưng còn tuỳ công suất đang đăng ký và tải sẵn có của quán. Kỹ sư cần cộng tải giờ đông rồi mới trả lời được, có khi phải tăng công suất hoặc chuyển ba pha.
Có cần công tơ riêng cho khu sạc không?
Không bắt buộc ở mọi nơi, nhưng rất nên có. Công tơ riêng giúp tách tiền điện khu sạc, đối chiếu với số liệu trụ báo và với mạng trạm sạc nếu hợp tác. Hỏi bên bán điện về thủ tục và mục đích sử dụng phù hợp.
Mặt bằng thuê thì ai làm việc với bên bán điện?
Thường là người đứng tên hợp đồng mua điện, nhiều khi là chủ nhà. Cần thống nhất với chủ nhà bằng văn bản trước, ghi rõ ai chịu chi phí nâng cấp và khi trả mặt bằng thì xử lý đường điện mới thế nào.
Aptomat tổng của quán hay nhảy thì có lắp thêm trụ sạc được không?
Đó là dấu hiệu đường điện đã sát giới hạn. Cần thợ có chứng chỉ tìm nguyên nhân và đề xuất nâng cấp trước. Lắp thêm trụ khi aptomat đang hay nhảy chỉ làm tình trạng nặng hơn.
Nghiệm thu sau khi thợ lắp xong cần những giấy tờ gì?
Nên có biên bản nghiệm thu ghi thiết bị, aptomat, kết quả chạy thử và thử chống rò, sơ đồ đi dây, giấy bảo hành thiết bị và thông tin liên hệ của đơn vị lắp. Giữ chung một tập cho khu sạc.
Giá điện cho khu sạc tính theo mức nào?
Tuỳ mục đích sử dụng đăng ký với bên bán điện và có thể thay đổi theo thời gian. Không nên dựa vào lời kể; hỏi bên bán điện và tra biểu giá hiện hành, xem cả hoá đơn điện thực tế sau tháng đầu vận hành.